Η Ρήτρα Διαφυγής και οι Αμυντικές Δαπάνες της Ελλάδας
Η ελληνική κυβέρνηση υπέβαλε αίτημα στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο και στην Επιτροπή της ΕΕ στις 29 Απριλίου 2025 για την ενεργοποίηση της ρήτρας διαφυγής, προκειμένου να αυξηθούν οι δαπάνες για την άμυνα. Ωστόσο, παραμένουν δύο σημαντικά ζητήματα σχετικά με το πλαίσιο εφαρμογής αυτού του μέτρου.
Το πρώτο ζήτημα σχετίζεται με την ίδια την ΕΕ, η οποία δεν έχει ακόμα καθορίσει το ακριβές πλαίσιο που θα διέπει αυτήν την εξαίρεση των αμυντικών δαπανών. Παρά το γεγονός ότι η έκτακτη σύνοδος της ΕΕ στις αρχές Μαρτίου 2025 έδωσε μια αρχική έγκριση και η Κομισιόν δημοσίευσε τη Λευκή Βίβλο για την άμυνα (ReArmEU 2030) στις 19 Μαρτίου 2025, οι τελικές αποφάσεις παραμένουν εκκρεμείς. Το κύριο ενδιαφέρον των Βρυξελλών έχει επικεντρωθεί στο ζήτημα των δασμών.
Ο επόμενος κρίσιμος σταθμός είναι η τακτική σύνοδος της ΕΕ που θα πραγματοποιηθεί στις 26 – 27 Ιουνίου 2025 στις Βρυξέλλες. Αν δεν υπάρξει κάποια έκτακτη σύνοδος πριν από αυτήν, θα χρειαστεί να περιμένουμε σχεδόν δύο μήνες ακόμη για να μάθουμε τις τελικές λεπτομέρειες σχετικά με τη rήτρα διαφυγής. Αυτό συμβαίνει σε μια περίοδο όπου αναμένονται σημάδια επιβράδυνσης στην ανάπτυξη της ευρωζώνης λόγω των δασμών ή ακόμα και ύφεσης.
Σύντομα θα γνωρίζουμε αν θα υπάρξει νέα αναστολή στους αμερικανικούς δασμούς ύψους 20% στην Ευρώπη, γεγονός που μπορεί να επηρεάσει τις οικονομικές εκτιμήσεις πάνω στις οποίες βασίζονται οι αποφάσεις της ΕΕ.
Το δεύτερο ζήτημα αφορά το ΝΑΤΟ. Οι αρχικές αποφάσεις της ΕΕ σχετικά με τη rήτρα διαφυγής στηρίχθηκαν στην ανακοίνωση του Τραμπ περί στρατιωτικής αποχώρησης των ΗΠΑ από την Ευρώπη. Ωστόσο, δεν έχει διευκρινιστεί πότε και πώς θα γίνει αυτή η αποχώρηση από τον Τραμπ, αφήνοντας ένα κενό όσον αφορά τις συνέπειές της.
Πιθανώς περισσότερες λεπτομέρειες να προκύψουν κατά τη διάρκεια της ετήσιας συνόδου του ΝΑΤΟ στη Χάγη μεταξύ 24 – 26 Ιουνίου 2025. Αυτή θα είναι η πρώτη σύνοδος του ΝΑΤΟ υπό τη δεύτερη θητεία του Τραμπ και ενδέχεται να φέρει νέες εκπλήξεις που μπορεί να επηρεάσουν αρνητικά τα οικονομικά δεδομένα στην ΕΕ.
Υπενθυμίζεται ότι ο υφιστάμενος κατώτατος στόχος για τις αμυντικές δαπάνες ανέρχεται στο μόλις στο 2% του ΑΕΠ ενώ ο Τραμπ έχει μιλήσει κατά το παρελθόν για αύξηση αυτού του ποσοστού στο επίπεδο του 5%.Σύμφωνα με πρόσφατες δηλώσεις από τον υπουργό Οικονομικών Κυριάκο Πιερρακάκη, οι ελληνικές αμυντικές δαπάνες προβλέπεται ότι θα φτάσουν το ποσοστό του ΑΕΠ στα επίπεδα:
2,2% το έτος 2024,
2,3% το έτος 2025,
και 2,5% το έτος 2026.
Η αύξηση αυτή ως ποσοστό επί του ΑΕΠ (με βάση το έτος αναφοράς το 2021) εξαιρείται από τους κανόνες περιορισμού των δημόσιων δαπανών.
