Δημογραφική Κρίση στην Ελλάδα: Μια Σοβαρή Απειλή για την Οικονομία

Τα πρόσφατα δημογραφικά στοιχεία που δημοσίευσε η ΕΕ αποκαλύπτουν μια ανησυχητική κατάσταση για την ελληνική οικονομία, με την αγορά εργασίας να είναι το πιο πληγωμένο θύμα. Η χώρα μας κατατάσσεται ανάμεσα στις πιο «γερασμένες» της Ευρώπης και οι κυβερνητικές πρωτοβουλίες δεν έχουν καταφέρει να αναστρέψουν τη συνεχιζόμενη πτώση των δημογραφικών δεικτών από την περίοδο της κρίσης χρέους και έπειτα. Όπως είναι φυσικό,η σταδιακή μείωση του εργατικού δυναμικού επηρεάζει αρνητικά το ασφαλιστικό σύστημα και άλλους τομείς της οικονομίας.

Κατά τη διάρκεια της δεκαετίας που επηρεάστηκε από την οικονομική κρίση (2011–2021), ο πληθυσμός της Ελλάδας μειώθηκε κατά περίπου 3%. Αυτή η πτώση οφείλεται κυρίως σε αρνητικό φυσικό ισοζύγιο (περισσότεροι θάνατοι από γεννήσεις) καθώς και στη μαζική έξοδο νέων και εξειδικευμένων εργαζομένων στο εξωτερικό, γνωστή ως brain drain. Παρά τη λήξη της κρίσης χρέους, αυτή η τάση συνεχίζεται, με την Ελλάδα να έχει μία από τις μεγαλύτερες μειώσεις πληθυσμού στην ΕΕ το 2023 (-0,46%), ενώ το 2024 σημειώθηκε περαιτέρω πτώση (-0,13%). Αντί για brain gain παρατηρείται κύμα φυγής ακόμη και μεταξύ εκείνων που παρέμειναν στη χώρα τα προηγούμενα χρόνια, κυρίως στις ηλικίες 25–35 ετών.

Ως αποτέλεσμα αυτής της κατάστασης, η Ελλάδα βρίσκεται ψηλά στη λίστα των χωρών με τη μεγαλύτερη διάμεσο ηλικία στην ΕΕ τον Ιανουάριο του 2024. Πρώτη είναι η Ιταλία (48,7 έτη), ακολουθούν Βουλγαρία και Πορτογαλία (47,1 έτη έκαστη) ενώ η Ελλάδα ακολουθεί με διάμεσο ηλικίας 46,9 ετών.

Οι προοπτικές για το μέλλον φαίνονται ακόμα πιο ζοφερές αν σκεφτεί κανείς ότι οι γεννήσεις συνεχώς μειώνονται λόγω του οικονομικού άγχους που συνοδεύει την ανατροφή παιδιών ή λόγω μεταναστευτικών τάσεων γονέων στο εξωτερικό.

Το ποσοστό των παιδιών κάτω των 15 ετών στην Ελλάδα ήταν περίπου 15% του συνολικού πληθυσμού το 2004. Από τότε μέχρι το 2010 αυτός ο αριθμός υποχώρησε στο περίπου 14%. Στην συνέχεια παρέμεινε σχεδόν σταθερός μέχρι το 2018 αλλά μετά ξεκίνησε μια δραματική πτώση:

• Το ποσοστό πέφτει κάτω από το 14% το 2021.
• Kατεβαίνει κάτω από το 13,8% τον επόμενο χρόνο.
• Το ποσοστό φτάνει σχεδόν στο ιστορικά χαμηλό επίπεδο του 13% έως το τέλος του πρώτου τριμήνου του ’24.

Οι Επιπτώσεις στην Οικονομία

Οι συνέπειες αυτής της δημογραφικής αλλαγής είναι σοβαρές για την ελληνική οικονομία. Μελέτες από φορείς όπως η Eurostat προβλέπουν ότι έως τα τέλη αυτού του αιώνα θα υπάρξει μείωση κατά περίπου μισό εκατομμύριο ανθρώπους στο εργατικό δυναμικό μας – γεγονός που θα πλήξει τόσο την παραγωγικότητα όσο και τις προοπτικές ανάπτυξης.
Η συρρίκνωση των ατόμων ηλικίας μεταξύ των παραγωγικών ομάδων (20-64 ετών) οδηγεί σε περιορισμένη προσφορά εργασίας καθώς επίσης σε αποδυνάμωση κλάδων που βασίζονται σε ανθρώπινο κεφάλαιο όπως υγειονομικές υπηρεσίες ή εκπαίδευση.
Παράλληλα οι δαπάνες συντάξεων αυξάνονται λόγω γήρανσης του πληθυσμού επιβαρύνοντας τον κρατικό προϋπολογισμό: Η αναλογία εργαζομένων προς συνταξιούχους έχει πέσει δραματικά – ήταν κοντά στο δύο προς ένα πριν μια δεκαετία αλλά σήμερα κινείται γύρω από ένα προς τρία.
Αξιολογώντας τα δεδομένα αυτά γίνεται σαφές πως οι δαπάνες συντάξεων αποτελούν πλέον πάνω από16%του ΑΕΠ μας κι αυτό ενδέχεται να αυξηθεί περαιτέρω λόγω γήρανσης.»

Mέτρα Αντιμετώπισης Από Την Κυβέρνηση

“Η ελληνική κυβέρνηση έχει παρουσιάσει ένα Εθνικό Δημογραφικό Σχέδιο Δράσης”, ύψους €20 δισεκατομμυρίων μέχρι τον χρόνο στόχο τους –2035– περιλαμβάνοντας φορολογικά κίνητρα καθώς επίσης υποστηρικτικά μέτρα για οικογένειες.
Ωστόσο φαίνεται πως αυτά δεν είναι αρκετά ώστε να επιστρέψουν νέοι άνθρωποι πίσω στη χώρα τους.
Ο μισθός ενός Έλληνα επιστήμονα ή μηχανικού μπορεί να φτάνει τις €60-80 χιλιάδες στον ξένο χώρο αλλά όταν επιστρέψει καλείται να δουλέψει εδώ με μηνιαίο μισθό μόλις €1200-1800.”