Ο Ντόναλντ Τραμπ δεν φημίζεται γενικά ως μελετητής της ιστορίας σχολιάζει ο Guardian. Ωστόσο, τον τελευταίο χρόνο, ο αποφασιστικός επαναπροσανατολισμός της αμερικανικής εξωτερικής πολιτικής προς την αμερικανική ήπειρο έχει αναβιώσει ένα εγχειρίδιο που χρονολογείται δύο αιώνες πίσω, μέχρι τον πέμπτο πρόεδρο, Τζέιμς Μονρόε. Το newsletter του iEidiseis καθημερινά στο inbox σου. Κάνε εγγραφή εδώ. Τώρα ο 47ος πρόεδρος διπλασιάζει την προσπάθεια. Ένας αντιπαρεμβατιστής φαίνεται να κάνει δεύτερες σκέψεις. Δηλώσεις που αρχικά έμοιαζαν με κακόγουστα αστεία ή τυχαία ξεσπάσματα του προεδρικού «εγώ» έχουν αποκτήσει πιο δυσοίωνο χαρακτήρα μέσω της επανάληψης ή των συνοδευτικών πράξεων. Μόνο ένας ανόητος θα έπαιρνε κυριολεκτικά όλα τα σχόλια του κ. Τραμπ – όμως σίγουρα πρέπει να λαμβάνονται σοβαρά υπόψη . Έχει αρνηθεί να αποκλείσει τη χρήση στρατιωτικής βίας για την ανάληψη ελέγχου της Γροιλανδίας και έχει επανειλημμένα αφήσει να εννοηθεί η ιδέα να γίνει ο Καναδάς η 51η πολιτεία. Απείλησε να καταλάβει τη Διώρυγα του Παναμά. Έχει επιβάλει εξοντωτικούς δασμούς σε βασικούς εταίρους και δηλώνει ότι ενδέχεται να εγκαταλείψει τη συμφωνία ελεύθερου εμπορίου Καναδά–Μεξικού που υπέγραψε κατά την πρώτη του θητεία. Έχει αναμειχθεί προκλητικά σε εκλογές στην Ονδούρα και την Αργεντινή και επιδίωξε να παρέμβει στη βραζιλιάνικη Δικαιοσύνη. Τον Οκτώβριο επέβαλε κυρώσεις στον πρόεδρο της Κολομβίας. Έχει εξαπολύσει φονικές επιθέσεις κατά φερόμενων σκαφών διακίνησης ναρκωτικών σε διεθνή ύδατα – εξωδικαστικές εκτελέσεις, τις οποίες η κυβέρνησή του προσπάθησε να νομιμοποιήσει χαρακτηρίζοντας αυθαίρετα τους διακινητές ως τρομοκράτες – και έχει απειλήσει με στρατιωτικά πλήγματα το Μεξικό, τη Βενεζουέλα και οποιαδήποτε άλλη χώρα θεωρεί υπεύθυνη για τα ναρκωτικά που καταναλώνονται στις ΗΠΑ. Η διπλωματία των κανονιοφόρων επέστρεψε. Οι ΗΠΑ έχουν αναπτύξει μια εντυπωσιακή επίδειξη στρατιωτικής ισχύος ανοικτά των ακτών της Βενεζουέλας – τη μεγαλύτερη παρουσία τους στην Καραϊβική εδώ και δεκαετίες – και προχωρούν στην κατάσχεση πετρελαιοφόρων. Σύμφωνα με πληροφορίες, ο Ντόναλντ Τραμπ έδωσε τελεσίγραφο στον αυταρχικό πρόεδρο της Βενεζουέλας, Νικολάς Μαδούρο, να αποχωρήσει από την εξουσία όταν μίλησαν πρόσφατα, και έχει θέσει επικήρυξη 50 εκατομμυρίων δολαρίων για το κεφάλι του. Ο Ντόναλντ Τραμπ δεν δείχνει να ανησυχεί για την καταστολή από το καθεστώς. Υποτίθεται ότι όλα αυτά γίνονται στο όνομα της καταπολέμησης των ναρκωτικών – όμως η Βενεζουέλα δεν είναι ούτε παραγωγός ούτε βασικός διάδρομος διακίνησης ναρκωτικών, ενώ ο κ. Τραμπ μόλις έχει απονείμει χάρη στον πρώην πρόεδρο της Ονδούρας, Χουάν Ορλάντο Ερνάντες, για σοβαρά αδικήματα που σχετίζονται με τα ναρκωτικά. Η ιστορία επαναλαμβάνεται Οι ΗΠΑ φαίνεται να είναι πεπεισμένες ότι μπορούν να εξαναγκάσουν τον αριστερό κ. Μαδούρο να τραπεί σε φυγή ή να πείσουν άλλα μέλη του καθεστώτος του να τον ανατρέψουν. Το ερώτημα είναι τι θα συμβεί αν αυτή η αυτοπεποίθηση αποδειχθεί αβάσιμη – όπως συνέβη στην πρώτη θητεία του κ. Τραμπ, όταν η αναγνώριση του τότε ηγέτη της αντιπολίτευσης, Χουάν Γκουαϊδό, ως προέδρου δεν κατάφερε να εκτοπίσει τον Μαδούρο. Σύμφωνα με πληροφορίες, η CIA έχει χρησιμοποιήσει drones για να πλήξει λιμενική εγκατάσταση στη Βενεζουέλα. Πόσο πιο πέρα θα φτάσουν οι ΗΠΑ; Το 1823, ο πρόεδρος Μονρόε προειδοποίησε τις ευρωπαϊκές δυνάμεις να μην παρεμβαίνουν στο δυτικό ημισφαίριο. Το 2025, οι ενέργειες του κ. Τραμπ αντανακλούν ανησυχία για τον αυξανόμενο ρόλο της Κίνας. «Οι Ηνωμένες Πολιτείες θα επαναβεβαιώσουν και θα επιβάλουν το Δόγμα Μονρόε για να αποκαταστήσουν την αμερικανική πρωτοκαθεδρία», αναφέρει η νέα στρατηγική εθνικής ασφάλειας. Αυτό που αποκαλεί «Προσθήκη Τραμπ» (Trump Corollary) αποτελεί αναφορά στην «Προσθήκη Ρούζβελτ». Ο 26ος πρόεδρος των ΗΠΑ μετέτρεψε την αμυντική, αποκλειστική στάση του Μονρόε σε ηγεμονία του «μεγάλου ραβδιού». Η δέσμευση για μια «ισχυρή αποκατάσταση της αμερικανικής ισχύος και των προτεραιοτήτων της» θα εξαρτηθεί από τη «στράτευση» συμμάχων και την άσκηση πίεσης σε άλλους, καθώς και από μια «προσαρμοσμένη» στρατιωτική παρουσία. Το «Δόγμα Ντόνροε» τροφοδοτείται επίσης από υποσχέσεις για αποτροπή της μαζικής μετανάστευσης, μια εμμονή με τη διακίνηση ναρκωτικών, προσδοκίες εμπορικού πλεονεκτήματος και δίψα για ορυκτούς πόρους, καθώς και από την επιθυμία για σύμβολα κυριαρχίας που τραβούν τα πρωτοσέλιδα και ενισχύουν το εγώ. Ο Τραμπ φαίνεται ατάραχος απέναντι στην ενίσχυση των κινεζικών και ρωσικών σφαιρών επιρροής – αρκεί να διαθέτει και ο ίδιος μια περιοχή επιρροής αντίστοιχη με εκείνες του Σι Τζινπίνγκ και του Βλαντίμιρ Πούτιν. Το νέο αμερικανικό «δόγμα» στην πραγματικότητα υπόκειται στις ιδιοτροπίες του, στις έχθρες και στις προσωπικές του σχέσεις με ηγέτες, καθώς και στις ασυνέπειες του αυλικού του περιβάλλοντος. Υπάρχουν σαφείς διαιρέσεις στην ομάδα εξωτερικής πολιτικής του, ιδίως σε ό,τι αφορά τη Βενεζουέλα. Ο Ρίτσαρντ Γκρενέλ, ο εμποροκρατικής λογικής προεδρικός απεσταλμένος για ειδικές αποστολές, έχει προωθήσει συνομιλίες με τον Μαδούρο. Ο Μάρκο Ρούμπιο, υπουργός Εξωτερικών, παραμένει απροκάλυπτα γερακίσιος – και, με τη Μέση Ανατολή και την Ουκρανία σε μεγάλο βαθμό εκτός του ελέγχου του, διαθέτει άφθονο χρόνο για να αφιερώσει στη Λατινική Αμερική. Αναχαίτιση του Πεκίνου Η ταχύτητα με την οποία η Κίνα κατάφερε να αναπτύξει δεσμούς με τη Λατινική Αμερική και την Καραϊβική αντανακλούσε εν μέρει τη σχετική έλλειψη ενδιαφέροντος των ΗΠΑ για την περιοχή. Η Κίνα είναι πλέον ο μεγαλύτερος εμπορικός εταίρος, όμως οι ΗΠΑ παραμένουν ο μεγαλύτερος ξένος επενδυτής. Ο Λευκός Οίκος ενδέχεται να πιστεύει ότι μπορεί εύκολα να ανακτήσει το χαμένο έδαφος – και ότι ήδη σημειώνει επιτυχίες. Το ακροδεξιό κόμμα του Χαβιέρ Μιλέι κέρδισε τις ενδιάμεσες εκλογές στην Αργεντινή, προς γενική έκπληξη, αφού Τραμπ προσέφερε στη χώρα πακέτο διάσωσης ύψους 40 δισ. δολαρίων – υπό την προϋπόθεση ότι θα κέρδιζε ο «δικός του» άνθρωπος. Η περιφρόνηση του προέδρου για τα ανθρώπινα δικαιώματα καθιστά τον αυτοαποκαλούμενο «πιο κουλ δικτάτορα» του Ελ Σαλβαδόρ, Ναΐμπ Μπουκέλε, όχι πρόβλημα αλλά πλεονέκτημα, καθώς δέχεται απελαθέντες Βενεζουελάνους από τις ΗΠΑ. Δεν πρόκειται μόνο για ιδεολογικές συγγένειες: το Μεξικό φαίνεται να μετατοπίζεται προς τις ΗΠΑ υπό πίεση, και μια σειρά νέων συμφωνιών ασφαλείας θα οδηγήσει στην ανάπτυξη αμερικανικών στρατευμάτων σε όλη την περιοχή. Ωστόσο, αλλού, ο φόβος απέναντι σε μια απρόβλεπτη και εκφοβιστική κυβέρνηση μπορεί να θερμάνει τις σχέσεις με το Πεκίνο. Οι τακτικές Τραμπ συχνά γυρίζουν μπούμερανγκ. Οι κυρώσεις και οι δασμοί είχαν στόχο να υπονομεύσουν τη δίωξη στη Βραζιλία κατά του Ζαΐχ Μπολσονάρου για συνωμοσία πραξικοπήματος μετά την ήττα του στις εκλογές του 2022 – όμως ο πρώην πρόεδρος καταδικάστηκε σε ποινή 27 ετών. Η δημοτικότητα του προέδρου Λουίς Ινάσιου Λούλα ντα Σίλβα αυξήθηκε. Στη συνέχεια, οι ΗΠΑ κατήργησαν και βασικούς δασμούς στα τρόφιμα. Μια επίθεση κατά της Βενεζουέλας θα πυροδοτούσε αντίδραση σε ολόκληρη την περιοχή – και, όπως προβλέπουν ειδικοί, ένα νέο κύμα προσφύγων προς τις ΗΠΑ. Οι έντονες καταγγελίες Τραμπ ότι η Κίνα «ελέγχει» τη Διώρυγα του Παναμά ώθησαν την ιδιωτική, με έδρα το Χονγκ Κονγκ, εταιρεία CK Hutchison, που κατείχε δύο λιμάνια στον Παναμά, να ανακοινώσει ότι θα πουλήσει όλες τις λιμενικές της συμμετοχές σε κοινοπραξία με επικεφαλής την αμερικανική επενδυτική εταιρεία BlackRock. Το Πεκίνο όμως μπλόκαρε τη συμφωνία – και στη συνέχεια δήλωσε ότι το τίμημα για την έγκριση θα ήταν η ένταξη της κινεζικής κρατικής ναυτιλιακής εταιρείας Cosco στην κοινοπραξία. Η Cosco θα αποκλειόταν από τοποθεσίες στον Παναμά, αλλά φέρεται να μπορούσε να αποκτήσει μερίδιο σε δεκάδες λιμάνια παγκοσμίως. Λίγοι στην περιοχή θα επέλεγαν να βασιστούν σε οποιονδήποτε από τους δύο ηγεμόνες, και η ανησυχία στη Λατινική Αμερική για την αυξανόμενη αμερικανική επιθετικότητα συνοδεύεται από ανησυχία συμμάχων στην Ασία και την Ευρώπη τόσο για τον αμερικανικό εκφοβισμό όσο και για την αμερικανική απόσυρση. Ο Καναδάς ενδιαφέρεται να ενισχύσει τις διατλαντικές σχέσεις. Και η Ευρωπαϊκή Ένωση και η Λατινική Αμερική θα ωφελούνταν από στενότερους δεσμούς, όμως η πολυαναμενόμενη εμπορική συμφωνία μεταξύ Βρυξελλών και της Mercosur, που επρόκειτο να υπογραφεί αυτόν τον μήνα, έχει και πάλι παγώσει. Η Ευρώπη θα έπρεπε να την καταστήσει προτεραιότητα. Οι έντονες πολιτικές διαιρέσεις εντός της Λατινικής Αμερικής, καθώς και τα αποκλίνοντα συμφέροντα μεταξύ των ηπείρων, θα θέσουν όρια στη συνεργασία. Ωστόσο, η απερίσκεπτη και οπισθοδρομική συμπεριφορά Τραμπ πυροδοτεί αλλαγές που ενδέχεται να αποδειχθούν μελλοντικά επιζήμιες και για τις ίδιες τις ΗΠΑ.
