Μπορεί ο κόσμος να μην «ξεφύσηξε» ανακουφισμένος ότι ο πόλεμος απομακρύνθηκε εντελώς μετά τις συνομιλίες των ΗΠΑ και του Ιράν , στην πρωτεύουσα του Ομάν, Μουσκάτ, την Παρασκευή, αλλά, από πολλές απόψεις, τα πράγματα φαίνονταν περισσότερο μαύρα πριν ξεκινήσουν. Το newsletter του iEidiseis καθημερινά στο inbox σου. Κάνε εγγραφή εδώ. Ο υπουργός Εξωτερικών του Ιράν, Αμπάς Αρακτσί, δήλωσε την Παρασκευή ότι οι συνομιλίες με τις ΗΠΑ, τις οποίες εκπροσώπησε το γνωστό διπλωματικό «δίδυμο» του Τραμπ, ο Στιβ Γουίτκοφ και ο γαμπρός του Αμερικανού προέδρου, Τζάρεντ Κούσνερ, ξεκίνησαν «καλά» και πρόκειται να συνεχιστούν. Ωστόσο ο υπουργός πρόσθεσε, ότι «οποιοσδήποτε διάλογος απαιτεί αποχή από απειλές και πιέσεις» και ότι η Τεχεράνη «συζητά μόνο το πυρηνικό ζήτημα… Δεν συζητάμε κανένα άλλο θέμα με τις ΗΠΑ». Παρασκήνιο Ενώ και οι δύο πλευρές έχουν δείξει ότι είναι «έτοιμες» να δώσουν μια ευκαιρία στη διπλωματία σχετικά με τη μακροχρόνια διαμάχη της Τεχεράνης με τη Δύση, με αφορμή το πυρηνικό πρόγραμμα της πρώτης, η Ουάσινγκτον επιθυμεί να επεκτείνει την ατζέντα των συνομιλιών, ώστε να καλύψουν τους βαλλιστικούς πυραύλους του Ιράν, την υποστήριξη σε ένοπλες ομάδες στην περιοχή και την «μεταχείριση του ίδιου του λαού τους», δήλωσε την Τετάρτη ο υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ Μάρκο Ρούμπιο. Ένας περιφερειακός διπλωμάτης που ενημερώθηκε από την Τεχεράνη για τις συνομιλίες δήλωσε στο Reuters ότι το Ιράν επέμεινε στο «δικαίωμά του να εμπλουτίζει ουράνιο» κατά τη διάρκεια των διαπραγματεύσεων με τις ΗΠΑ, προσθέτοντας ότι οι πυραυλικές δυνατότητες της Τεχεράνης δεν τέθηκαν στις συζητήσεις. EPA/IRANIAN FOREIGN MINISTRY Η Τεχεράνη είναι ανοιχτή σε συζήτηση για το επίπεδο εμπλουτισμού Ενώ το Ιράν απέκλεισε το αίτημα της Ουάσινγκτον για μη εμπλουτισμό ουρανίου στο έδαφός του, ο διπλωμάτης που ζήτησε να μην κατονομαστεί δήλωσε ότι η Τεχεράνη έδειξε ανοιχτή στάση απέναντι στη συζήτηση για το «επίπεδο και την καθαρότητα» του εμπλουτισμού ή εναλλακτικές ρυθμίσεις, συμπεριλαμβανομένης μιας πιθανής περιφερειακής κοινοπραξίας. Σε αντάλλαγμα, το Ιράν είχε αρκετές απαιτήσεις, όπως «αποτελεσματική και άμεση άρση των κυρώσεων, συμπεριλαμβανομένων των τραπεζικών και πετρελαϊκών, και τη μεταφορά αμερικανικών στρατιωτικών περιουσιακών στοιχείων (σς: δηλαδή τις βάσεις με τις οποίες έχουν περικυκλώσει οι Αμερικανοί τη χώρα) μακριά από το Ιράν». Ιρανοί αξιωματούχοι έχουν επανειλημμένα αποκλείσει το ενδεχόμενο να θέσουν προς συζήτηση τους πυραύλους του Ιράν – ένα από τα μεγαλύτερα οπλοστάσια του είδους στη Μέση Ανατολή – και έχουν δηλώσει ότι η Τεχεράνη επιθυμεί αναγνώριση του δικαιώματός της να εμπλουτίζει ουράνιο. Για την Ουάσινγκτον, ο εμπλουτισμό ουρανίου – «δρόμος» και για την κατασκευή πυρηνικών βομβών – εντός του Ιράν αποτελεί κόκκινη γραμμή. Η Τεχεράνη αρνείται εδώ και καιρό οποιαδήποτε πρόθεση να μετατρέψει το πυρηνικό πρόγραμμά της σε στρατιωτικό. Ωστόσο, είπε ο διπλωμάτης, η Τεχεράνη πιστεύει ότι οι Αμερικανοί διαπραγματευτές «φάνηκαν να κατανοούν τη στάση του Ιράν σχετικά με τον εμπλουτισμό». Μαστίγιο και καρότο Ο Αρακτσί δήλωσε νωρίτερα στην κρατική τηλεόραση του Ιράν ότι «ήταν μια καλή αρχή για τις διαπραγματεύσεις». «Και υπάρχει μια συμφωνία για τη συνέχιση των συνομιλιών. Ο συντονισμός για το πώς θα προχωρήσουμε θα αποφασιστεί στις πρωτεύουσες», δήλωσε ο Αρακτσί. «Εάν αυτή η διαδικασία συνεχιστεί, νομίζω ότι θα καταλήξουμε σε ένα καλό πλαίσιο για μια συμφωνία». Ο μεσολαβητής Μπαντρ αλ-Μπουσάιντι, υπουργός Εξωτερικών του Ομάν, δήλωσε ότι οι συνομιλίες ήταν «πολύ σοβαρές», με τα αποτελέσματά τους να εξετάζονται προσεκτικά στην Τεχεράνη και την Ουάσινγκτον. Στόχος ήταν η επανάληψη των συνομιλιών εν ευθέτω χρόνω. Παρά τις συνομιλίες, οι Ηνωμένες Πολιτείες ανακοίνωσαν την Παρασκευή ότι επιβάλλουν κυρώσεις σε 15 οντότητες και 14 σκάφη του σκιώδους στόλου που συνδέονται με το παράνομο εμπόριο ιρανικού πετρελαίου, προϊόντων πετρελαίου και πετροχημικών προϊόντων. Η ηγεσία του Ιράν εξακολουθεί να ανησυχεί βαθιά ότι ο Τραμπ μπορεί να υλοποιήσει τις απειλές του να χτυπήσει το Ιράν μετά την ενίσχυση των ναυτικών δυνάμεων των ΗΠΑ στην περιοχή. Τον περασμένο Ιούνιο, οι ΗΠΑ έπληξαν ιρανικούς πυρηνικούς στόχους, συμμετέχοντας στα τελικά στάδια μιας 12ήμερης ισραηλινής εκστρατείας βομβαρδισμού. Η Τεχεράνη έκτοτε έχει δηλώσει ότι έχει σταματήσει τη δραστηριότητα εμπλουτισμού ουρανίου. Η ναυτική ενίσχυση, την οποία ο Τραμπ έχει χαρακτηρίσει μια τεράστια «αρμάδα», ακολούθησε μια αιματηρή κυβερνητική καταστολή των διαδηλώσεων σε εθνικό επίπεδο στο Ιράν τον περασμένο μήνα, κλιμακώνοντας τις εντάσεις μεταξύ Ουάσινγκτον και Τεχεράνης. Ο Τραμπ έχει δηλώσει ότι πιθανότατα θα συμβούν «κακά πράγματα» εάν δεν επιτευχθεί συμφωνία, αυξάνοντας την πίεση στην Ισλαμική Δημοκρατία σε μια αντιπαράθεση που έχει οδηγήσει σε αμοιβαίες απειλές για αεροπορικές επιδρομές. AP-Κτίριο που χτυπήθηκε από ιρανικό πύραυλο κατά τη διάρκεια του 12ήμερου πολέμου Ισραήλ-Ιράν τον περασμένο μήνα, κατεδαφίζεται στο Μπατ Γιαμ του Ισραήλ, Πέμπτη 10 Ιουλίου 202. Φόβοι σύγκρουσης Οι μεγάλες αλλά και οι περιφερειακές δυνάμεις φοβούνται ότι μια διακοπή των διαπραγματεύσεων θα πυροδοτήσει μια ακόμη σύγκρουση μεταξύ των ΗΠΑ και του Ιράν, η οποία θα μπορούσε να επεκταθεί και στην υπόλοιπη πετρελαιοπαραγωγική περιοχή. Το Ιράν έχει ορκιστεί ότι θα απαντήσει σκληρά σε οποιαδήποτε επίθεση και έχει προειδοποιήσει τις γειτονικές αραβικές χώρες του Κόλπου που φιλοξενούν αμερικανικές βάσεις ότι θα μπορούσαν να βρεθούν στο στόχαστρο εάν εμπλακούν σε επίθεση. Σε μια επίδειξη ανυπακοής, η ιρανική κρατική τηλεόραση μετέδωσε ώρες πριν από τις συνομιλίες ότι «ένας από τους πιο προηγμένους βαλλιστικούς πυραύλους μεγάλου βεληνεκούς της χώρας, ο Khorramshahr-4», είχε αναπτυχθεί σε μία από τις υπόγειες «πυραυλικές πόλεις» των Φρουρών της Επανάστασης. Ωστόσο, η Τεχεράνη είναι πρόθυμη να δείξει «ευελιξία» στον εμπλουτισμό ουρανίου, μεταξύ άλλων παραδίδοντας 400 κιλά ουρανίου υψηλού εμπλουτισμού – που έχει υποστεί επεξεργασία πολύ κοντινή στην ποιότητα που χρειάζεται για την κατασκευή βόμβας – και αποδεχόμενη μηδενικό εμπλουτισμό στο πλαίσιο μιας συμφωνίας κοινοπραξίας ως λύση, δήλωσαν Ιρανοί αξιωματούχοι στο Reuters την περασμένη εβδομάδα. Το Ιράν απαιτεί επίσης την άρση των αμερικανικών κυρώσεων, οι οποίες επιβλήθηκαν εκ νέου από το 2018, όταν ο Τραμπ, κατά τη διάρκεια της πρώτης του θητείας στον Λευκό Οίκο, εγκατέλειψε την πυρηνική συμφωνία του Ιράν του 2015 με έξι παγκόσμιες δυνάμεις. Οι ΗΠΑ, οι Ευρωπαίοι σύμμαχοί τους και το Ισραήλ κατηγορούν την Τεχεράνη ότι επιδιώκει να αποκτήσει πυρηνικά όπλα, αλλά η Τεχεράνη υποστηρίζει ότι το πυρηνικό της πρόγραμμα προορίζεται μόνο για ειρηνικούς σκοπούς. Τα «αγκάθια» Πυρηνικό πρόγραμμα Αποτελεί το επίκεντρο εντάσεων από το 2003, όταν ο Διεθνής Οργανισμός Ατομικής Ενέργειας (ΔΟΑΕ) ανέφερε ότι το Ιράν δεν είχε συμμορφωθεί με τη Συνθήκη για τη Μη Διάδοση των Πυρηνικών Όπλων (NPT), μετά από αποκαλύψεις ότι είχε πραγματοποιήσει μυστικές πυρηνικές εργασίες. Η Συνθήκη για τη Μη Διάδοση των Πυρηνικών Όπλων (NPT) δίνει στο Ιράν το δικαίωμα να έχει ένα μη στρατιωτικό πρόγραμμα πυρηνικής ενέργειας, αλλά του απαγορεύει να χρησιμοποιεί την τεχνολογία – ιδίως τον εμπλουτισμό ουρανίου – για την ανάπτυξη ατομικών όπλων. Οι δυτικές δυνάμεις εφάρμοσαν ένα μείγμα κυρώσεων και διπλωματίας σε μια προσπάθεια να περιορίσουν το πρόγραμμα του Ιράν, φοβούμενες ότι η Τεχεράνη επιδιώκει να αποκτήσει ατομική βόμβα, παρά τις αρνήσεις της. Το 2015, οι δυτικές δυνάμεις, μαζί με την Κίνα και τη Ρωσία, κατέληξαν σε συμφωνία με το Ιράν, η οποία περιόριζε αυστηρά το πυρηνικό του έργο και χαλάρωσε τις κυρώσεις. Ήταν ένα σημαντικό επίτευγμα στην εξωτερική πολιτική του τότε προέδρου των ΗΠΑ Μπαράκ Ομπάμα. Ωστόσο, ο Πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ την εγκατέλειψε κατά την πρώτη του θητεία, αποκαλώντας την τη «χειρότερη συμφωνία που υπήρξε ποτέ». Υπό τον πρώην πρόεδρο Τζο Μπάιντεν, οι έμμεσες συνομιλίες συνεχίστηκαν, αλλά με μικρή πρόοδο. Το Ιράν άρχισε να εμπλουτίζει ουράνιο σε σχάσιμη καθαρότητα 60%, δηλαδή όχι μακριά από το 90% που απαιτείται για μια βόμβα. Το 2025, ο Τραμπ επέστρεψε στον Λευκό Οίκο, λέγοντας ότι το Ιράν πρέπει να δεχθεί μια πυρηνική συμφωνία αλλιώς «θα υπάρξουν βομβαρδισμοί». Αρκετοί γύροι συνομιλιών απέτυχαν να οδηγήσουν σε συμφωνία. Τον Ιούνιο, το Ισραήλ εξαπέλυσε επιδρομές, λέγοντας ότι στόχος ήταν να αποτρέψει το Ιράν από το να κατασκευάσει πυρηνικά όπλα. Οι Ηνωμένες Πολιτείες συμμετείχαν στην εκστρατεία στις 22 Ιουνίου, βομβαρδίζοντας ιρανικές πυρηνικές εγκαταστάσεις. Η κατάσταση των εγκαταστάσεων που υπέστησαν ζημιές από τον περσινό βομβαρδισμό παραμένει ασαφής . Πύραυλοι Το Ιράν διαθέτει ένα από τα μεγαλύτερα αποθέματα βαλλιστικών πυραύλων στη Μέση Ανατολή. Εκτόξευσε πυραύλους απευθείας στο Ισραήλ για πρώτη φορά το 2024 σε αντίποινα για μια ισραηλινή επίθεση στο συγκρότημα της πρεσβείας του στη Δαμασκό, καθώς η σύγκρουση εξαπλωνόταν στην περιοχή μετά τις επιθέσεις της Χαμάς εναντίον ισραηλινών στόχων σε κατεχόμενη παλαιστινιακή γη στις 7 Οκτωβρίου. Το Ιράν εκτόξευσε εκατοντάδες πυραύλους εναντίον του Ισραήλ, σκοτώνοντας δεκάδες ανθρώπους και δοκιμάζοντας την πολυεπίπεδη αεράμυνα του Ισραήλ. Ο Ιρανός υπουργός Εξωτερικών, Αμπάς Αρακτσί, δήλωσε στις 30 Ιανουαρίου ότι «οι αμυντικές και πυραυλικές δυνατότητες του Ιράν – και οι πύραυλοι του Ιράν – δεν θα αποτελέσουν ποτέ αντικείμενο διαπραγματεύσεων». Ο Ρούμπιο δήλωσε την Τετάρτη ότι οι ουσιαστικές συνομιλίες πρέπει να περιλαμβάνουν «το βεληνεκές των βαλλιστικών πυραύλων τους». Το Ισραήλ έχει παρομοιάσει τον κίνδυνο των πυραύλων του Ιράν με το πυρηνικό του πρόγραμμα. Ο πρωθυπουργός Μπενιαμίν Νετανιάχου δήλωσε τον Ιανουάριο ότι η «προσπάθεια του Ιράν να κατασκευάσει ατομικά όπλα» και οι «20.000 βαλλιστικοί πύραυλοι» ήταν σαν «δύο καρκινικά οζίδια». AP Περιφερειακοί σύμμαχοι Το Ιράν είχε εδώ και καιρό επιρροή στην περιοχή υποστηρίζοντας ένοπλες ομάδες, όπως η Χαμάς και η Χεζμπολάχ του Λιβάνου. Γνωστές συλλογικά ως ο «Άξονας της Αντίστασης», αυτές οι ομάδες είχαν εξελιχθεί σε μια ισχυρή πρόκληση για το Ισραήλ την παραμονή των επιθέσεων της 7ης Οκτωβρίου. Το Ισραήλ κατάφερε μεγάλα πλήγματα στη Χεζμπολάχ και τη Χαμάς στις συγκρούσεις που ακολούθησαν. Η περιφερειακή επιρροή της Τεχεράνης αποδυναμώθηκε κι άλλο, από την ανατροπή του Σύρου συμμάχου της, Μπασάρ αλ Άσαντ. Παρά τις αποδυναμωμένες θέσεις τους, ούτε η Χαμάς ούτε η Χεζμπολάχ έχουν υποχωρήσει στις απαιτήσεις για τον αφοπλισμό τους. Η Ουάσινγκτον επιδιώκει επίσης να αντιμετωπίσει τον ρόλο των υποστηριζόμενων από το Ιράν πολιτοφυλακών στο Ιράκ. Το Reuters ανέφερε ότι η Ουάσινγκτον έχει απειλήσει ανώτερους Ιρακινούς πολιτικούς με κυρώσεις που θα στοχεύουν το ιρακινό κράτος – συμπεριλαμβανομένων ενδεχομένως των κρίσιμων εσόδων του από το πετρέλαιο – σε περίπτωση που ομάδες που υποστηρίζονται από το Ιράν συμπεριληφθούν στην επόμενη κυβέρνησή του. Οι Χούθι της Υεμένης, που είναι προσκείμενοι στο Ιράν, και οι οποίοι εκτόξευσαν πυραύλους εναντίον πλοίων στην Ερυθρά Θάλασσας και το Ισραήλ κατά τη διάρκεια του πολέμου στη Γάζα, σταθερά τον έλεγχο των πιο πυκνοκατοικημένων περιοχών της Υεμένης. EPA/YAHYA ARHAB Ιρανικές διαμαρτυρίες Ο Τραμπ κλιμάκωσε τις απειλές του για στρατιωτική δράση κατά του Ιράν στη διάρκεια ενός κύματος διαμαρτυριών που ξέσπασε τον Δεκέμβριο με αφορμή την οικονομική κατάσταση του ιρανικού λαού, προτού εξελιχθεί σε εκτεταμένες αντικυβερνητικές διαδηλώσεις. Ήταν οι πιο αιματηρές ταραχές στο Ιράν από την επανάσταση του 1979, με χιλιάδες νεκρούς. Καθώς το Ιράν έλαβε μέτρα καταστολής, κατηγορώντας ξένους εχθρούς ότι υποδαύλισαν τις αναταραχές, ο Τραμπ προειδοποίησε την Τεχεράνη να μην πυροβολεί διαδηλωτές και δεσμεύτηκε να «λάβει πολύ αυστηρά μέτρα» εάν το Ιράν εκτελέσει διαδηλωτές. Αργότερα δήλωσε ότι η Τεχεράνη είχε ματαιώσει τις μαζικές εκτελέσεις.
