Με τα Στενά του Ορμούζ να έχουν «κλειδώσει» λόγω του πολέμου στο Ιράν, προκαλώντας μεγάλη ζημιά στη παγκόσμια οικονομία, τα Στενά της Μαλάκκα, ένα στενό θαλάσσιο πέρασμα ανάμεσα σε Ινδονησία, Σιγκαπούρη και Μαλαισία, έρχονται στο προσκήνιο μαζί με φόβους για τυχόν μελλοντικούς κινδύνους για το εμπόριο στην Ασία.
Τα Στενά της Μαλάκκα είναι μία από τις σημαντικότερες θαλάσσιες εμπορικές οδούς στον κόσμο, καθώς συνδέουν τον Ινδικό Ωκεανό με τη Θάλασσα της Νότιας Κίνας και, ευρύτερα, τον Ειρηνικό Ωκεανό, απέχοντας αρκετά από τα Στενά του Ορμούζ και την ένταση του πολέμου στο Ιράν.
Πάνω από 102.500 πλοία διέπλευσαν τα Στενά το 2025, από περίπου 94.300 την προηγούμενη χρονιά, σύμφωνα με το Τμήμα Ναυτιλίας της Μαλαισίας, ενώ σύμφωνα με πληροφορίες του Bloomberg από αυτά τα Στενά διέρχεται το 1/5 του παγκόσμιου ναυτιλιακού εμπορίου.
Παράλληλα, από τη συγκεκριμένη θαλάσσια οδό περνά ένα ευρύ φάσμα φορτίων συμπεριλαμβανομένων αργού πετρελαίου, υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG), άνθρακα, φοινικέλαιου και σιδηρομεταλλεύματος, αλλά και βιομηχανικών προϊόντων.
Γιατί αποτελούν κρίσιμο πέρασμα για το εμπόριο
Το πρώτο εξάμηνο του 2025, περίπου 23,2 εκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου την ημέρα διακινήθηκαν μέσω των Στενών, σύμφωνα με την Υπηρεσία Ενέργειας των ΗΠΑ, τροφοδοτώντας μεγάλες οικονομίες όπως η Κίνα, η Ιαπωνία και η Νότια Κορέα. Αυτό ξεπερνά τα περίπου 20,9 εκατομμύρια βαρέλια που πέρασαν από τα Στενά του Ορμούζ στο ίδιο διάστημα.
Εκτείνονται για περίπου 500 μίλια ανάμεσα στο ινδονησιακό νησί Σουμάτρα και τη χερσόνησο της Μαλαισίας, με την Ταϊλάνδη στα βόρεια και τη Σιγκαπούρη στο νότιο άκρο τους, ενώ προσφέρουν τη συντομότερη θαλάσσια διαδρομή μεταξύ της Μέσης Ανατολής και της Ανατολικής Ασίας.
Στο στενότερο σημείο τους, τα Στενά έχουν πλάτος μόλις 2,7 χιλιόμετρα, γεγονός που αυξάνει τον κίνδυνο συγκρούσεων και προσαράξεων, ιδιαίτερα στα πιο πολυσύχναστα τμήματά τους. Σημειώνεται ότι μέσα στο 2025 στα Στενά της Μαλάκκα και της Σιγκαπούρης σημειώθηκαν 108 πειρατικά χτυπήματα.
Το σημαντικό είναι πως οι εναλλακτικές διαδρομές μέσω του αρχιπελάγους της Ινδονησίας, δεν είναι εξίσου βολικές ούτε εύκολες στη ναυσιπλοΐα. Το Στενό της Σούντα είναι ρηχό σε ορισμένα σημεία και βρίσκεται κοντά σε ενεργό ηφαίστειο, ενώ η διαδρομή μέσω των Στενών Λομπόκ και Μακάσαρ αυξάνει σημαντικά τον χρόνο και το κόστος. Ενδεικτικά, ένα ταξίδι από το λιμάνι Ρας Τανουρά της Σαουδικής Αραβίας προς την Ιαπωνία είναι περισσότερο από διπλάσιας απόστασης σε σχέση με τη διέλευση από τα Στενά της Μαλάκκα.
Ποιος ελέγχει τα Στενά
Η Ινδονησία, η Μαλαισία και η Σιγκαπούρη συνορεύουν με τα Στενά και ασκούν κυριαρχία στα χωρικά τους ύδατα, τα οποία μπορούν να εκτείνονται έως και 12 ναυτικά μίλια από τις ακτές τους, σύμφωνα με τη Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS). Οι τρεις παράκτιες χώρες δημιούργησαν ένα τριμερές πλαίσιο το 1971 για τον συντονισμό της διαχείρισης των Στενών της Μαλάκκα.
Τα Στενά κατατάσσονται ως διεθνές θαλάσσιο πέρασμα και αυτό σημαίνει ότι τα πλοία και τα αεροσκάφη έχουν δικαίωμα διέλευσης χωρίς εμπόδια. Τα παράκτια κράτη δεν μπορούν να αναστείλουν τη διέλευση ούτε να επιβάλλουν τέλη απλώς για την ίδια τη διέλευση, σύμφωνα με το διεθνές δίκαιο. Ωστόσο, επιτρέπεται η επιβολή χρεώσεων για συγκεκριμένες υπηρεσίες (π.χ. πλοήγηση, ασφάλεια ή υποστήριξη ναυσιπλοΐας).
Οι ανησυχίες της Κίνας
Όπως επισημαίνεται στο δημοσίευμα, το «κλείδωμα» των Στενών του Ορμούζ έχει προκαλέσει μεγάλο προβληματισμό στην Κίνα, που αποτελεί έναν από τους μεγαλύτερους εισαγωγείς πετρελαίου στον κόσμο. Το Πεκίνο έχει οδηγηθεί σε προσπάθειες διαφοροποίησης των διαδρομών ανεφοδιασμού, συμπεριλαμβανομένων αγωγών από την Κεντρική Ασία και τη Ρωσία.
Παρ’ όλα αυτά, οι θαλάσσιες διαδρομές παραμένουν κεντρικές για την οικονομία της Κίνας, καθιστώντας την ιδιαίτερα ευαίσθητη σε αστάθεια κατά μήκος του διαδρόμου της Μαλάκκα. Οι ηγέτες της Κίνας θεωρούν εδώ και καιρό τα Στενά ως στρατηγική αδυναμία σε περίπτωση σύγκρουσης, ανησυχία που είναι γνωστή ως «Malacca Dilemma».
Η εικόνα περιπλέκεται ακόμη περισσότερο από τις ανταγωνιστικές εδαφικές διεκδικήσεις στη γειτονική Θάλασσα της Νότιας Κίνας και τον στρατηγικό ανταγωνισμό του Πεκίνου με τις ΗΠΑ για ναυτική επιρροή στην περιοχή.
Οι θαλάσσιες οδοί της Νοτιοανατολικής Ασίας έχουν χρησιμοποιηθεί για μεταφορές πλοίου-σε-πλοίο από τον λεγόμενο ιρανικό «σκοτεινό στόλο», ο οποίος μεταφέρει πετρέλαιο με μυστικές μεθόδους για να παρακάμψει τις κυρώσεις, με μεγάλο μέρος του να καταλήγει τελικά στις ασιατικές αγορές, συμπεριλαμβανομένης της Κίνας.
Το Πεκίνο πλέον έχει καταλάβει το πόσο «ρευστό» είναι το θέμα του κλεισίματος θαλάσσιων διόδων και εκτιμάται ότι σε περίπτωση που κάποια από τις Ινδονησία, Μαλαισία και Σιγκαπούρη θέσουν ζήτημα για τη διέλευση εμπορίου, η κατάσταση μπορεί να δημιουργήσει σημαντικό πρόβλημα για την κινέζικη οικονομία.
