Τον περασμένο Απρίλιο, ο Βλαντίμιρ Πούτιν επισκέφθηκε τις εγκαταστάσεις του πανεπιστημίου Bauman Moscow State, στις όχθες του ποταμού Γιαούζα, στην ανατολική πλευρά της Μόσχας. Το newsletter του iEidiseis καθημερινά στο inbox σου. Κάνε εγγραφή εδώ. Πρόκειται για ένα από τα σημαντικότερα τεχνολογικά πανεπιστήμια της Ρωσίας, όπου εκπαιδεύονται μερικά από τα πιο λαμπρά επιστημονικά μυαλά της χώρας. Ο Ρώσος πρόεδρος περιηγήθηκε στις εγκαταστάσεις, συνομίλησε με φοιτητές και αναφέρθηκε στα φιλόδοξα σχέδια της Μόσχας για αποστολές στη Σελήνη και τον Άρη. «Έχετε όλα όσα χρειάζονται για να είστε ανταγωνιστικοί», είπε στους φοιτητές. Αυτό που δεν ανέφερε ποτέ το Κρεμλίνο ήταν πως μέσα στο πανεπιστήμιο λειτουργεί ένα άκρως μυστικό τμήμα, γνωστό απλώς ως «Τμήμα 4» ή «Ειδική Εκπαίδευση». Εκεί, σύμφωνα με μεγάλη έρευνα του The Guardian και πέντε ακόμη ευρωπαϊκών μέσων ενημέρωσης, εκπαιδεύεται η επόμενη γενιά στελεχών της GRU – της ρωσικής στρατιωτικής υπηρεσίας πληροφοριών που έχει κατηγορηθεί για κυβερνοεπιθέσεις, δηλητηριάσεις αντιφρονούντων και παρεμβάσεις σε εκλογές σε Ευρώπη και ΗΠΑ. Η αποκάλυψη βασίζεται σε περισσότερα από 2.000 εσωτερικά έγγραφα του πανεπιστημίου, τα οποία εξασφάλισε διεθνής κοινοπραξία δημοσιογράφων, μεταξύ των οποίων οι Der Spiegel, Le Monde και The Insider. Τα αρχεία περιλαμβάνουν προγράμματα μαθημάτων, αποτελέσματα εξετάσεων, συμβάσεις προσωπικού αλλά και τις τοποθετήσεις αποφοίτων σε διαβόητες μονάδες κυβερνοπολέμου της GRU. Πρώην υψηλόβαθμος Ρώσος αξιωματούχος άμυνας περιέγραψε τη διαδικασία ως μία «αλυσίδα στρατολόγησης». «Κάποιες φορές σε εντοπίζουν ήδη από το σχολείο, μετά πηγαίνεις στο Bauman και στη συνέχεια εντάσσεσαι στις υπηρεσίες. Είναι μέρος ενός οργανωμένου μηχανισμού», ανέφερε. Το πανεπιστήμιο Bauman δεν έκρυψε ποτέ πλήρως τις σχέσεις του με τον στρατό. Ιδρύθηκε το 1830 και στη σοβιετική περίοδο εκπαίδευσε μηχανικούς και επιστήμονες που κατασκεύασαν πυραύλους, άρματα μάχης και οπλικά συστήματα. Σε εσωτερική επιστολή του 2013 προς τον τότε υπουργό Άμυνας Σεργκέι Σοϊγκού, την οποία επικαλείται ο Guardian, ο πρύτανης του ιδρύματος ανέφερε ότι περισσότερο από το 40% της έρευνας του πανεπιστημίου διεξαγόταν προς όφελος του ρωσικού υπουργείου Άμυνας. Μαθήματα hacking, παρακολουθήσεων και ψυχολογικού πολέμου Σύμφωνα με τα έγγραφα, το Τμήμα 4 λειτουργεί μέσα στο στρατιωτικό εκπαιδευτικό κέντρο του πανεπιστημίου και χωρίζεται σε τρεις ειδικές κατευθύνσεις. Η σημαντικότερη φέρει τον κωδικό «093400» και ονομάζεται «Υπηρεσία Ειδικής Αναγνώρισης». Τα έγγραφα δείχνουν ότι η GRU συμμετέχει άμεσα στη διαδικασία επιλογής και αξιολόγησης των φοιτητών, στέλνοντας δικούς της αξιωματικούς για εξετάσεις, εγκρίσεις και τοποθετήσεις αποφοίτων. Η εικόνα που προκύπτει είναι πως τα όρια μεταξύ πανεπιστημιακής εκπαίδευσης και στρατολόγησης πρακτόρων είναι σχεδόν ανύπαρκτα. Επικεφαλής του τμήματος φέρεται να είναι ο αντισυνταγματάρχης Κίριλ Στουπάκοφ, ειδικός στις υποκλοπές σημάτων, ο οποίος – σύμφωνα με τα έγγραφα – υπέγραψε το 2022 τριετές συμβόλαιο με τη μονάδα 45807 της GRU. Στα μαθήματά του, οι φοιτητές εκπαιδεύονται: σε ηλεκτρονικές παρακολουθήσεις, σε κρυφές επιχειρήσεις επιτήρησης, αλλά και σε τεχνικές ψηφιακής διείσδυσης. Παρουσιάσεις PowerPoint που περιλαμβάνονται στο υλικό δείχνουν συσκευές παρακολούθησης που έχουν μετατραπεί σε ανιχνευτές καπνού, καλώδια οθόνης που καταγράφουν στιγμιότυπα χωρίς να γίνονται αντιληπτά, καθώς και εξοπλισμό που καταγράφει κάθετι που πληκτρολογείται σε υπολογιστές. Ανάμεσα στους διδάσκοντες εμφανίζεται και ο Βίκτορ Νετίκσο, υποστράτηγος που βρίσκεται υπό δυτικές κυρώσεις και φέρεται να διοικούσε τη διαβόητη μονάδα 26165 της GRU – γνωστή διεθνώς ως Fancy Bear. Η συγκεκριμένη ομάδα κατηγορήθηκε από το αμερικανικό υπουργείο Δικαιοσύνης για παρεμβάσεις στις αμερικανικές προεδρικές εκλογές του 2016. Στο «πρόγραμμα σπουδών» περιλαμβάνεται μάθημα με τίτλο «Άμυνα απέναντι στην τεχνική αναγνώριση», όπου οι φοιτητές διδάσκονται: επιθέσεις σε κωδικούς πρόσβασης, αξιοποίηση κενών ασφαλείας λογισμικού, χρήση trojans, ανάπτυξη ιών υπολογιστών, αλλά και πρακτικές δοκιμές διείσδυσης σε δίκτυα. Σε μία από τις εργασίες, οι φοιτητές καλούνται να δημιουργήσουν οι ίδιοι κακόβουλο λογισμικό. Παράλληλα, εκπαιδεύονται στη δομή των αμερικανικών και βρετανικών υπηρεσιών πληροφοριών, ενώ ειδικά σεμινάρια επικεντρώνονται στον πόλεμο της Ουκρανίας και στη χρήση πληροφοριών στο πεδίο της μάχης. Το πρόγραμμα δεν περιορίζεται στον κυβερνοπόλεμο. Προχωρημένοι φοιτητές παρακολουθούν σεμινάρια για τη δημιουργία εκστρατειών παραπληροφόρησης, με στόχο την ανάπτυξη βίντεο για κοινωνικά δίκτυα που χρησιμοποιούν «χειραγώγηση, πίεση και κρυφή προπαγάνδα». Οι φοιτητές διδάσκονται πώς να επιβάλλουν τη «σωστή» αντίληψη μιας πληροφορίας στο κοινό, μέσα από τεχνικές ψυχολογικής επιρροής. Τα τελευταία χρόνια, δυτικές υπηρεσίες πληροφοριών προειδοποιούν ολοένα και πιο έντονα για την κλιμάκωση των ρωσικών κυβερνοεπιχειρήσεων. Τον Φεβρουάριο, οι μυστικές υπηρεσίες της Ολλανδίας προειδοποίησαν ότι η Ρωσία εντείνει τις λεγόμενες «υβριδικές επιθέσεις» στην Ευρώπη, συνδυάζοντας κυβερνοεπιθέσεις, σαμποτάζ και επιχειρήσεις επιρροής εναντίον κρίσιμων υποδομών. Η νέα γενιά κυβερνοπρακτόρων Τα έγγραφα αποκαλύπτουν ότι ανάμεσα στους 69 αποφοίτους του Τμήματος 4 την άνοιξη του 2024 ήταν και ο Ντανίιλ Πόρσιν, φοιτητής με σχεδόν άριστες επιδόσεις και μέλος της ποδοσφαιρικής ομάδας της σχολής. Μετά την αποφοίτησή του, τοποθετήθηκε στη Fancy Bear. Άλλοι απόφοιτοι κατευθύνθηκαν σε διαφορετικές μονάδες της GRU, μεταξύ των οποίων και η μονάδα 74455 στην πόλη Anapa, στις ακτές της Μαύρης Θάλασσας. Η μονάδα αυτή είναι γνωστή στη Δύση ως Sandworm και έχει κατηγορηθεί για μερικές από τις πιο καταστροφικές κυβερνοεπιθέσεις της τελευταίας δεκαετίας κατά του ουκρανικού ηλεκτρικού δικτύου το 2015, κατά της προεκλογικής εκστρατείας του Μακρόν το 2017, στους Χειμερινούς Ολυμπιακούς Αγώνες της South Korea το 2018, αλλά και στην έρευνα για τη δηλητηρίαση στο Σόλσμπερι. Παρότι τα έγγραφα προσφέρουν μια πρωτοφανή εικόνα για τον μηχανισμό εκπαίδευσης κυβερνοπρακτόρων της Ρωσίας, πηγές με γνώση του συστήματος υποστηρίζουν ότι το Bauman αποτελεί μόνο ένα μέρος του ευρύτερου δικτύου. Σύμφωνα με πρώην Ρώσο αξιωματούχο Άμυνας, ακόμη σημαντικότερο ρόλο στην εκπαίδευση χάκερ διαδραματίζει το Mirea University. «Το Bauman είναι ένα από τα ελάχιστα ελίτ πανεπιστήμια που χρησιμοποιούνται για τον εντοπισμό χαρισματικών φοιτητών και τη στρατολόγησή τους στις στρατιωτικές και μυστικές υπηρεσίες», ανέφερε χαρακτηριστικά.
