Σε μια κρίσιμη καμπή, γεμάτη ανατροπές και αμοιβαία καχυποψία, εισέρχονται οι διπλωματικές επαφές μεταξύ των Ηνωμένων Πολιτειών και του Ιράν , με στόχο τη μετατροπή της εύθραυστης εκεχειρίας σε μια πιο σταθερή και μόνιμη συμφωνία για τον τερματισμό των εχθροπραξιών. Ενώ οι διαπραγματευτές των δύο κρατών είχαν καταφέρει να προσεγγίσουν μια κοινή συνισταμένη στα μέσα της εβδομάδας, η παρατεταμένη σιωπή και η καθυστέρηση από την πλευρά του νέου Ανώτατου Ηγέτη του Ιράν, Μοτζτάμπα Χαμενεΐ, να επικυρώσει το προσχέδιο, προκάλεσε την έντονη δυσαρέσκεια του Ντόναλντ Τραμπ. Η αντίδραση του Αμερικανού προέδρου εκδηλώθηκε την Παρασκευή, κατά τη διάρκεια δίωρης κυβερνητικής σύσκεψης στον Λευκό Οίκο, όπου έδωσε ρητή εντολή να ενημερωθεί η Τεχεράνη ότι εισάγει «διορθώσεις» στο προσχέδιο του μνημονίου κατανόησης, αυστηροποιώντας σημαντικά το πλαίσιο που είχε διαμορφωθεί. Το newsletter του iEidiseis καθημερινά στο inbox σου. Κάνε εγγραφή εδώ. Ο εκνευρισμός του Λευκού Οίκου και οι «διορθώσεις» Η αρχική αισιοδοξία, που καλλιεργήθηκε τις προηγούμενες ημέρες από δημοσιεύματα αμερικανικών μέσων ενημέρωσης, έδειχνε ότι το Μνημόνιο Κατανόησης βρισκόταν πολύ κοντά στην ολοκλήρωσή του. Το κείμενο είχε ήδη συμφωνηθεί από τους τέσσερις βασικούς διαπραγματευτές –τον Στιβ Γουίτκοφ και τον Τζάρεντ Κούσνερ από την αμερικανική πλευρά, και τον Αμπάς Αραγτσί με τον Μοχάμαντ Μπαγκέρ Γκαλίμπαφ από την ιρανική. Ωστόσο, η παρατεταμένη σιωπή του νέου Ανώτατου Ηγέτη του Ιράν, Μοτζτάμπα Χαμενεΐ, ο οποίος δεν έχει επικυρώσει το προσχέδιο, προκάλεσε την αντίδραση της Ουάσιγκτον. Κατά τη διάρκεια δίωρης σύσκεψης με τους συνεργάτες του στον Λευκό Οίκο, ο Ντόναλντ Τραμπ έδωσε εντολή να ενημερωθεί η Τεχεράνη ότι εισάγει «διορθώσεις» στο προσχέδιο, αυστηροποιώντας τις θέσεις που είχαν διαμορφώσει οι απεσταλμένοι του. Σύμφωνα με πηγές που επικαλείται το Axios , ο Αμερικανός πρόεδρος εξοργίστηκε από την αναμονή, θεωρώντας ότι οι ΗΠΑ και η διεθνής κοινότητα δεν μπορούν να εξαρτώνται από τις χρονικές καθυστερήσεις της ιρανικής ηγεσίας. Στο πλαίσιο αυτό, ο Τραμπ επανέφερε με έμφαση τις «κόκκινες γραμμές» του. Επέμεινε ότι το Ιράν οφείλει να δεσμευτεί ρητά πως «ποτέ δεν θα διαθέτει πυρηνικό όπλο ή βόμβα», ενώ ξεκαθάρισε ότι τα αποθέματα υψηλά εμπλουτισμένου ουρανίου –τα οποία αποκάλεσε «πυρηνική σκόνη»– πρέπει να «ανασυρθούν» και να καταστραφούν μέσω κοινής επιχείρησης των ΗΠΑ, της Τεχεράνης και του Οργανισμού Ατομικής Ενέργειας του ΟΗΕ. Παράλληλα, διεμήνυσε ότι «δεν θα ανταλλαγούν χρήματα, μέχρι νεωτέρας», παγώνοντας την άμεση άρση των οικονομικών κυρώσεων και συμπληρώνοντας ότι «έχουν συμφωνηθεί άλλα θέματα, πολύ μικρότερης σημασίας». Οι έξι άξονες του Μνημονίου Κατανόησης Παρά τις τροποποιήσεις, το υπό διαμόρφωση κείμενο παραμένει ένα έγγραφο αρχών και όχι μια τελική, λεπτομερής συμφωνία, έχοντας ως πρωταρχικό στόχο την παύση των εχθροπραξιών. Οι βασικοί πυλώνες του σχεδίου περιλαμβάνουν: Τερματισμός του πολέμου: Η πρόβλεψη αφορά την παύση των συγκρούσεων όχι μόνο μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν, αλλά «συμπεριλαμβανομένου και του Λιβάνου», στοιχείο που επηρεάζει άμεσα τη δράση του Ισραήλ έναντι της Χεζμπολάχ. Μεταβατική περίοδος 60 ημερών: Ορίζεται ένα διάστημα δύο μηνών για τη διαπραγμάτευση της τελικής συμφωνίας. Παραμένει βέβαια ασαφές αν η περίοδος αυτή αποτελεί παράταση της υφιστάμενης εκεχειρίας ή την επίσημη λήξη του πολέμου. Στενά του Ορμούζ: Προβλέπεται η αποναρκοθέτηση από το Ιράν και η επανέναρξη της ελεύθερης ναυσιπλοΐας χωρίς διόδια, με παράλληλο τερματισμό του αμερικανικού αποκλεισμού στα ιρανικά λιμάνια. Πυρηνικό πρόγραμμα: Το αρχικό πλαίσιο παραμένει γενικό και ασαφές, μεταθέτοντας τις δεσμευτικές ρυθμίσεις για τον εμπλουτισμό ουρανίου στην τελική φάση των συνομιλιών. Δεσμευμένα περιουσιακά στοιχεία: Εξετάζεται η σταδιακή απελευθέρωση ιρανικών πόρων ύψους 24 δισεκατομμυρίων δολαρίων, με το μισό ποσό να καταβάλλεται αμέσως μετά τις ανακοινώσεις, σε συνάρτηση με την πρόοδο στα Στενά του Ορμούζ. Άρση κυρώσεων: Η οριστική άρση των πρωτογενών και δευτερογενών κυρώσεων συνδέεται άμεσα με την επίλυση του πυρηνικού ζητήματος. Επιπλέον, εξετάζεται η συγκρότηση διεθνούς επενδυτικού ταμείου για την αποκατάσταση των πολεμικών ζημιών με τη συμμετοχή των χωρών του Κόλπου, χωρίς όμως συγκεκριμένη οικονομική δέσμευση από την πλευρά της Ουάσινγκτον. Το παρασκήνιο με τον κρυμμένο Χαμενεΐ Η δυστοκία στην οριστικοποίηση της συμφωνίας συνδέεται άμεσα με τις ιδιαίτερες συνθήκες υπό τις οποίες ασκεί την εξουσία ο νέος Ανώτατος Ηγέτης του Ιράν. Ο Μοτζτάμπα Χαμενεΐ, ο οποίος διαδέχθηκε τον πατέρα του μετά τη δολοφονία του τελευταίου σε αμερικανοϊσραηλινή επιδρομή στην Τεχεράνη στα τέλη Φεβρουαρίου, παραμένει σε καθεστώς απόλυτης μυστικότητας εδώ και σχεδόν τρεις μήνες. Οι πληροφορίες αναφέρουν ότι ο ίδιος τραυματίστηκε σοβαρά στην ίδια επίθεση, κατά την οποία έχασαν τη ζωή τους η σύζυγος και ο γιος του, με τον Αμερικανό Υπουργό Πολέμου, Πιτ Χέγκσεθ, να τον περιγράφει ως «τραυματισμένο και πιθανώς παραμορφωμένο». Λόγω αυτών των συνθηκών, η επικοινωνία ανάμεσα στον Χαμενεΐ και τους Ιρανούς διαπραγματευτές διεξάγεται αποκλειστικά μέσω αγγελιοφόρου, γεγονός που προκαλεί καθυστερήσεις αρκετών ημερών στη διαβίβαση των απαντήσεων. Τα αγκάθια της διαπραγμάτευσης και η κρίση εμπιστοσύνης Η εισαγωγή των νέων όρων από τον Ντόναλντ Τραμπ εκτιμάται από διπλωματικές πηγές περισσότερο ως ένας μοχλός πίεσης για να αναγκάσει τον Μοτζτάμπα Χαμενεΐ να τοποθετηθεί, παρά ως μια προσδοκία ότι η Τεχεράνη θα τους αποδεχθεί αυτούσιους. «Κατά τη γνώμη μου, και ο ίδιος το καταλαβαίνει», δήλωσε χαρακτηριστικά πηγή που γνωρίζει το παρασκήνιο, προσθέτοντας ότι ο Αμερικανός πρόεδρος δύσκολα θα απέρριπτε οριστικά ένα πλαίσιο που διαμορφώθηκε από τους πλέον έμπιστους απεσταλμένους του, όπως ο Κούσνερ και ο Γουίτκοφ. Παράλληλα, σοβαρές διαφωνίες παραμένουν στο ζήτημα των Στενών του Ορμούζ, όπου η ναυσιπλοΐα έχει παραλύσει για τρεις μήνες, προκαλώντας άνοδο στις διεθνείς τιμές του πετρελαίου. Ενώ η Ουάσινγκτον απαιτεί πλήρη και ανεμπόδιστη διέλευση, η Τεχεράνη επιμένει να διατηρήσει τον έλεγχο της περιοχής σε συνεργασία με το Ομάν. Ο πρόεδρος της Επιτροπής Εθνικής Ασφάλειας του ιρανικού κοινοβουλίου, Εμπραχίμ Αζίζι, ξεκαθάρισε ότι τα μέτρα ελέγχου αποτελούν μόνιμη πολιτική της χώρας, ενώ ιρανικά μέσα σημειώνουν ότι από τις ρυθμίσεις εξαιρούνται τα πολεμικά πλοία και ζητούν την αποχώρηση των αμερικανικών δυνάμεων. Στο πυρηνικό πεδίο, η ανησυχία της Δύσης εστιάζεται στα 440 και πλέον κιλά υψηλά εμπλουτισμένου ουρανίου που διαθέτει το Ιράν. Ο Τραμπ απορρίπτει το ενδεχόμενο μεταφοράς τους σε τρίτες χώρες όπως η Ρωσία ή η Κίνα και προτείνει την καταστροφή τους, κάτι που η Τεχεράνη αρνείται, ενώ διαφωνία υπάρχει και για τον χρονικό ορίζοντα αναστολής του εμπλουτισμού, με τις ΗΠΑ να προκρίνουν τα 20 έτη και το Ιράν έναν σημαντικά μικρότερο χρόνο. Σε τελική ανάλυση, το μεγαλύτερο εμπόδιο δεν εντοπίζεται στις τεχνικές λεπτομέρειες του μνημονίου, αλλά στην καθολική έλλειψη εμπιστοσύνης. Την πραγματικότητα αυτή αποτύπωσε με σαφήνεια ο επικεφαλής των Ιρανών διαπραγματευτών, Μοχάμαντ Μπαγκέρι Γκαλιμπάφ, υπογραμμίζοντας: «δεν εμπιστευόμαστε εγγυήσεις ή λόγια – μόνο οι πράξεις μετράνε. Δεν θα ληφθεί καμία δράση πριν ενεργήσει η άλλη πλευρά». Αυτή η βαθιά καχυποψία συντηρεί τους κινδύνους για μια νέα στρατιωτική κλιμάκωση στον Λίβανο ή στα Στενά του Ορμούζ, αφήνοντας ανοιχτό το ερώτημα για την επόμενη ημέρα στη Μέση Ανατολή.
