Ένα νέο, αμφιλεγόμενο κεφάλαιο ανοίγει για το μεταναστευτικό στην Ευρώπη, καθώς μια ομάδα κρατών-μελών, ανάμεσά τους και η Ελλάδα, προωθεί τη δημιουργία «κόμβων επιστροφής» σε τρίτες χώρες. Η Ρουάντα και το Ουζμπεκιστάν βρίσκονται στο επίκεντρο των συζητήσεων, σε μια κίνηση που δοκιμάζει τα όρια της ευρωπαϊκής πολιτικής και εγείρει σοβαρά ερωτήματα για τα ανθρώπινα δικαιώματα, ενώ το μπλοκ επιχειρεί για πρώτη φορά τη μεταφορά μέρους του συστήματος επιστροφής μεταναστών εκτός των συνόρων του. Μια ομάδα χωρών της ΕΕ εξετάζει το ενδεχόμενο να στείλει απορριφθέντες αιτούντες άσυλο στη Ρουάντα και το Ουζμπεκιστάν, όπως επιβεβαίωσαν τρεις Ευρωπαίοι διπλωμάτες, καθώς το μπλοκ προχωρά για πρώτη φορά στη μεταφορά μέρους του συστήματος επιστροφής μεταναστών εκτός των συνόρων του. Το newsletter του iEidiseis καθημερινά στο inbox σου. Κάνε εγγραφή εδώ. Το σχέδιο των «πέντε» και το χρονοδιάγραμμα για το 2026 Τα σχέδια ακολουθούν την έγκριση νομοθεσίας που παρέχει στις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες την εξουσία να δημιουργούν κέντρα σε χώρες εκτός ΕΕ για την επεξεργασία αιτημάτων μεταναστών στους οποίους έχει αρνηθεί το δικαίωμα παραμονής στο μπλοκ τους λεγόμενους κόμβους επιστροφής υπό την προϋπόθεση ότι οι χώρες αυτές σέβονται τα ανθρώπινα δικαιώματα και το διεθνές δίκαιο. Πάνω από τα μισά από τα 27 κράτη-μέλη της ΕΕ ζήτησαν αυτόν τον μήνα ταχεία δράση για τη δημιουργία των κέντρων, σε επιστολή που περιήλθε σε γνώση του POLITICO . Η Δανία, η Αυστρία, η Ελλάδα, η Γερμανία και η Ολλανδία έχουν τεθεί επικεφαλής της προσπάθειας για την επεξεργασία των απορριφθέντων αιτούντων άσυλο σε τρίτες χώρες. «Στόχος μας είναι να συνάψουμε τις πρώτες συμφωνίες για τη δημιουργία αυτών των δομών το 2026, ώστε να είναι λειτουργικές από το 2027», δήλωσε ο Έλληνας πρωθυπουργός, Κυριάκος Μητσοτάκης, πριν από την έγκριση του νόμου. Τα σχέδια αυτά έρχονται μετά από μια σειρά αμφιλεγόμενων προσπαθειών των ευρωπαϊκών κυβερνήσεων να μεταφέρουν τη διαχείριση της μετανάστευσης πέρα από τα σύνορα της ηπείρου. Τα σχέδια της Βρετανίας για τη Ρουάντα ακυρώθηκαν πέρυσι έπειτα από χρόνια νομικών και πολιτικών μαχών, ενώ τα μεταναστευτικά κέντρα της Ιταλίας στην Αλβανία έχουν αντιμετωπίσει επανειλημμένες δικαστικές προσφυγές. Οι υποστηρικτές αναφέρουν ότι οι νέοι κανόνες της ΕΕ θα μπορούσαν να επιτύχουν εκεί όπου προηγούμενες προσπάθειες δυσκολεύτηκαν, παρέχοντας ένα σαφές νομικό πλαίσιο για εγκαταστάσεις εκτός συνόρων. Αν και οι κυβερνήσεις εξετάζουν τη Ρουάντα και το Ουζμπεκιστάν, εναπόκειται στις επιμέρους κυβερνήσεις να συνάψουν τις δικές τους συμφωνίες. Η Κομισιόν, η οποία δεν συμμετείχε στις συνομιλίες για την επιλογή των χωρών, και οι άλλες πρωτεύουσες της ΕΕ θα πρέπει να ενημερωθούν πριν από την έναρξη λειτουργίας των κόμβων. Η ΕΕ έχει διοχετεύσει εκατοντάδες εκατομμύρια ευρώ στη Ρουάντα μέσω του προγράμματός της Global Gateway, ανακοινώνοντας επένδυση ύψους 900 εκατομμυρίων ευρώ το 2023. Το μπλοκ έχει επίσης διαθέσει 119 εκατομμύρια ευρώ σε μορφή επιχορηγήσεων προς το Ουζμπεκιστάν. Μια άλλη χώρα που συζητείται πίσω από κλειστές πόρτες είναι η Ουγκάντα, δήλωσε ανώτερος Ευρωπαίος αξιωματούχος από μία εκ των χωρών του βασικού πυρήνα, ο οποίος διατήρησε την ανωνυμία του. Χώρες γεωγραφικά κοντά στο μπλοκ, όπως η Αίγυπτος και η Λιβύη, έχουν αποκλειστεί λόγω ανησυχιών γύρω από τον κίνδυνο παράνομης διακίνησης ανθρώπων, ανέφερε ο αξιωματοχος. Ο υφυπουργός Μετανάστευσης της Κύπρου, Νικόλας Ιωαννίδης, δήλωσε ότι η «γενική ιδέα» είναι να δημιουργηθούν τα κέντρα «ίσως στην Αφρική ή την Ασία», αλλά «όχι κοντά στα ευρωπαϊκά σύνορα». Ο ίδιος ανέφερε ότι η προστασία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων θα αποτελέσει «μέτρο σύγκρισης» για τις συμφωνίες. Έντονες αντιδράσεις: «Προσβολή στις αξίες της ΕΕ» Η ΕΕ πέφτει θύμα «λαϊκιστικής ρητορικής» και «εναλλακτικών γεγονότων» σχετικά με τους μετανάστες, δήλωσε ο Ζαν-Νικολά Μπεζ, αντιπρόσωπος της Ύπατης Αρμοστείας του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες στις Βρυξέλλες. Οι πρόσφυγες διατρέχουν «τον κίνδυνο να σταλούν σε μια χώρα» όπου θα μπορούσαν «να υποστούν ανεπανόρθωτη βλάβη», τόνισε στο POLITICO. Ορισμένες χώρες, όπως η Γαλλία και η Ισπανία, έχουν αμφισβητήσει το σχέδιο. «Δεν έχω δει ποτέ ένα κέντρο επιστροφής σε τρίτη χώρα που να λειτουργεί πραγματικά», δήλωσε ο Γάλλος πρόεδρος, Εμανουέλ Μακρόν, προσθέτοντας: «Δεν είμαι σίγουρος ότι αυτή είναι η ουσία της δικής μας Ευρώπης». Η ευρωβουλευτής των Πρασίνων, Μελισσά Καμαρά, δήλωσε ότι η δημιουργία κόμβων επιστροφής εκτός των συνόρων του μπλοκ «παραβιάζει τις βασικές αξίες της ΕΕ για την αξιοπρέπεια και τη συμμόρφωση με τα θεμελιώδη δικαιώματα». «Δημιουργώντας τέτοιους κόμβους στο Ουζμπεκιστάν ή τη Ρουάντα, δεν θα έχουμε επομένως καμία απολύτως εγγύηση ότι τηρούνται τα ανθρώπινα δικαιώματα», πρόσθεσε. Σύμφωνα με τους νέους κανόνες της ΕΕ, οι οποίοι υπερψηφίστηκαν στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο υπό τις ιαχές «στείλτε τους σπίτια τους» από δεξιούς και ακροδεξιούς ευρωβουλευτές, οι κόμβοι επιστροφής θα στεγάζουν ανθρώπους που έχουν ήδη εξαντλήσει όλα τα νομικά μέσα για να παραμείνουν στο μπλοκ και περιμένουν την απέλασή τους. Αυτό διαφέρει από τα προηγούμενα σχέδια της Βρετανίας, της Δανίας και της Ιταλίας για τη μετανάστευση εκτός συνόρων, τα οποία επικεντρώνονταν σε αιτούντες άσυλο ή νεοαφιχθέντες μετανάστες. Οι προσπάθειες αυτές δυσκολεύτηκαν να προχωρήσουν: τα κέντρα της Ιταλίας στην Αλβανία έχουν εγκλωβιστεί σε δικαστικές διαμάχες, τα σχέδια της Δανίας για τη Ρουάντα πάγωσαν, και το σχέδιο της Βρετανίας για τη Ρουάντα εγκαταλείφθηκε έπειτα από χρόνια νομικών προκλήσεων.
