Η Ευρώπη προσπαθεί τα τελευταία χρόνια να περιορίσει την εξάρτησή της από τους αμερικανικούς τεχνολογικούς κολοσσούς και να αναπτύξει δικές της εναλλακτικές λύσεις. Το εγχείρημα, ωστόσο, μόνο εύκολο δεν είναι. Πώς θα έμοιαζε, λοιπόν, μια συνηθισμένη ημέρα στην Ευρώπη χωρίς αμερικανική τεχνολογία; Το ερώτημα μπορεί αρχικά να μοιάζει θεωρητικό, όμως ένα σχετικό πείραμα που παρουσιάζει το POLITICO δείχνει πόσο δύσκολο θα ήταν στην πράξη. Δεν θα αρκούσε να αφήσουμε στην άκρη ένα iPhone ή έναν υπολογιστή. Θα έπρεπε να αλλάξει σχεδόν ολόκληρη η ψηφιακή καθημερινότητα. Το newsletter του iEidiseis καθημερινά στο inbox σου. Κάνε εγγραφή εδώ. Χωρίς αμερικανικές υπηρεσίες, δεν θα υπήρχαν Google Search και Google Maps, ChatGPT, WhatsApp, Signal, Facebook και Instagram. Στη δουλειά θα έπρεπε να βρεθούν εναλλακτικές για πλατφόρμες όπως το Slack και το Microsoft Teams, ενώ ακόμη και μια απλή πληρωμή με κάρτα θα μπορούσε να γίνει πρόβλημα. Και αυτό γιατί Visa και Mastercard, δύο αμερικανικά δίκτυα, κυριαρχούν στις πληρωμές με κάρτες στην Ευρώπη. Έτσι, ακόμη και όταν κάποιος χρησιμοποιεί κάρτα ευρωπαϊκής τράπεζας, η συναλλαγή μπορεί να περνά μέσα από αμερικανικές υποδομές. Από το κινητό και τους χάρτες μέχρι τις πληρωμές Η πρώτη και πιο εμφανής αλλαγή θα αφορούσε το smartphone. Η αντικατάσταση ενός iPhone με ένα απλό κινητό ευρωπαϊκής προέλευσης μπορεί να καλύψει τις βασικές ανάγκες για κλήσεις και SMS, όχι όμως τον τρόπο με τον οποίο επικοινωνούν σήμερα οι περισσότεροι άνθρωποι. Οι κλήσεις και τα γραπτά μηνύματα έχουν σε μεγάλο βαθμό αντικατασταθεί από εφαρμογές ανταλλαγής μηνυμάτων, βιντεοκλήσεων και κοινωνικής δικτύωσης. Το ίδιο πρόβλημα υπάρχει και με τα social media. Ευρωπαϊκές ή ανοικτού κώδικα εναλλακτικές υπάρχουν, όπως το Mastodon, όμως ένα κοινωνικό δίκτυο έχει περιορισμένη χρησιμότητα όταν οι φίλοι, οι συνεργάτες και οι υπόλοιπες επαφές βρίσκονται σε άλλες πλατφόρμες. Ακόμη και η μετακίνηση μέσα σε μια πόλη θα γινόταν διαφορετική χωρίς υπηρεσίες όπως το Google Maps, τις οποίες εκατομμύρια Ευρωπαίοι χρησιμοποιούν πλέον σχεδόν αυτόματα. Αντίστοιχοι περιορισμοί θα εμφανίζονταν στην ψυχαγωγία. Netflix, Amazon Prime, Disney+ και YouTube θα έβγαιναν από την καθημερινότητα, ενώ το πρόβλημα δεν σταματά στις ίδιες τις πλατφόρμες. Πολλές τηλεοράσεις, tablets και άλλες συσκευές χρησιμοποιούν αμερικανικό λογισμικό, κυρίως της Google. Η εξάρτηση, επομένως, δεν βρίσκεται μόνο στις εφαρμογές που βλέπει ο χρήστης στην οθόνη. Το μεγαλύτερο πρόβλημα βρίσκεται στις υποδομές Εκεί ακριβώς βρίσκεται και το πιο κρίσιμο ζήτημα για την Ευρώπη. Ακόμη και γνωστές ευρωπαϊκές εταιρείες τεχνολογίας εξακολουθούν να βασίζονται σε μεγάλο βαθμό σε αμερικανικά συστήματα. Το Spotify, για παράδειγμα, έχει έδρα τη Σουηδία και η Bolt την Εσθονία. Για να φτάσουν όμως στους χρήστες τους, χρησιμοποιούν μεταξύ άλλων λειτουργικά συστήματα, καταστήματα εφαρμογών, δίκτυα πληρωμών και άλλες ψηφιακές υποδομές που ελέγχονται από αμερικανικές εταιρείες. Ακόμη μεγαλύτερη είναι η εξάρτηση στο cloud. Amazon, Microsoft και Google ελέγχουν μεγάλο μέρος της συγκεκριμένης αγοράς, παρέχοντας τις υποδομές πάνω στις οποίες λειτουργούν ιστοσελίδες, επιχειρήσεις και ψηφιακές υπηρεσίες. Μια ξαφνική διακοπή αυτών των υπηρεσιών, επομένως, δεν θα σήμαινε απλώς ότι κάποιοι χρήστες δεν θα μπορούσαν να μπουν στο Gmail ή να χρησιμοποιήσουν μια εφαρμογή. Θα μπορούσε να προκαλέσει σοβαρά προβλήματα σε επιχειρήσεις, δημόσιες υπηρεσίες και κρίσιμες ψηφιακές λειτουργίες. Το συγκεκριμένο σενάριο απασχολεί όλο και περισσότερο την Ευρώπη. Σύμφωνα με έρευνα της Proton που επικαλείται το POLITICO, το 74% των Ευρωπαίων επιχειρηματικών στελεχών ανησυχεί ότι ένας ενδεχόμενος αποκλεισμός από αμερικανικές τεχνολογικές υπηρεσίες θα μπορούσε να επηρεάσει τη λειτουργία των επιχειρήσεών τους. Η ανησυχία έχει ενισχυθεί και από πραγματικά περιστατικά. Η κυβέρνηση του Ντόναλντ Τραμπ έχει ήδη χρησιμοποιήσει περιορισμούς πρόσβασης σε αμερικανικές οικονομικές και τεχνολογικές υπηρεσίες, ενώ αμερικανικοί εξαγωγικοί περιορισμοί ανάγκασαν τον Ιούνιο την Anthropic να αποκλείσει ξένους υπηκόους από δύο προηγμένα μοντέλα τεχνητής νοημοσύνης. Υπάρχουν ευρωπαϊκές λύσεις, αλλά δεν αρκούν Σε αρκετές περιπτώσεις, πάντως, υπάρχουν εναλλακτικές επιλογές. Ένας υπολογιστής μπορεί να λειτουργήσει με Linux, η ηλεκτρονική αλληλογραφία μέσω της ελβετικής Proton, η περιήγηση με τον νορβηγικό Vivaldi, οι αναζητήσεις με τη γαλλική Qwant και η επεξεργασία εγγράφων με το LibreOffice. Στην τεχνητή νοημοσύνη υπάρχει, μεταξύ άλλων, η γαλλική Mistral. Το πρόβλημα αρχίζει όταν χρειάζεται συνεργασία με άλλους. Μια επιχείρηση μπορεί να επιλέξει ευρωπαϊκές εφαρμογές, αλλά αν οι πελάτες και οι συνεργάτες της βρίσκονται στο Teams, στο WhatsApp ή σε άλλες αμερικανικές πλατφόρμες, η επικοινωνία γίνεται δυσκολότερη. Το ίδιο ισχύει για κοινόχρηστα έγγραφα, τηλεδιασκέψεις και καθημερινές επαγγελματικές διαδικασίες. Αυτό αναδεικνύει και μία από τις μεγαλύτερες δυσκολίες στην προσπάθεια της ΕΕ για μεγαλύτερη τεχνολογική ανεξαρτησία. Δεν αρκεί ένας χρήστης ή μία επιχείρηση να αλλάξει εφαρμογές. Για να λειτουργήσουν πραγματικά οι εναλλακτικές λύσεις, χρειάζεται να μπορούν διαφορετικά συστήματα να επικοινωνούν μεταξύ τους ή να γίνει η μετάβαση σε πολύ μεγαλύτερη κλίμακα. Μια ημέρα χωρίς αμερικανική τεχνολογία, λοιπόν, δεν σημαίνει απλώς μια ημέρα χωρίς iPhone, Google ή Instagram. Αναδεικνύει ένα πολύ μεγαλύτερο ζήτημα: πόσο μεγάλο μέρος της ευρωπαϊκής οικονομίας, της επικοινωνίας και της καθημερινότητας στηρίζεται σε τεχνολογίες και υποδομές που ελέγχονται από εταιρείες των ΗΠΑ. Και αυτό είναι το πραγματικό στοίχημα της λεγόμενης «ψηφιακής κυριαρχίας» που συζητείται τα τελευταία χρόνια στις Βρυξέλλες: όχι να εξαφανιστεί η αμερικανική τεχνολογία από την Ευρώπη, αλλά να μπορεί η Ευρώπη να λειτουργήσει ακόμη και αν κάποια ημέρα η πρόσβαση σε αυτή περιοριστεί.
