Καθώς η διπλωματία έχει περιέλθει σε αδιέξοδο σχετικά με τον τερματισμό του πολέμου στο Ιράν , η Ουάσινγκτον επιδιώκει να αυξήσει την πίεση στην Τεχεράνη μέσω «άνευ προηγουμένου» οικονομικών μέτρων. Σύμφωνα με το Al Jazeera αφού ο πρόεδρος των Ηνωμένων Πολιτειών, Ντόναλντ Τραμπ, απείλησε την περασμένη εβδομάδα να τιμωρήσει οποιαδήποτε χώρα συναλλάσσεται με την Τεχεράνη, ο υπουργός Οικονομικών των ΗΠΑ, Σκοτ Μπέσεντ, δήλωσε ότι μια νέα σειρά οικονομικών μέτρων θα «καταρρεύσει» την ιρανική κυβέρνηση, καλώντας τις χώρες να συμμετάσχουν στην προσπάθεια. Το newsletter του iEidiseis καθημερινά στο inbox σου. Κάνε εγγραφή εδώ. Το Σάββατο, η Τεχεράνη απείλησε να προβεί σε αντίποινα εναντίον οποιασδήποτε χώρας προσχωρήσει στις οικονομικές κυρώσεις των ΗΠΑ εναντίον της. Ακολουθούν όσα γνωρίζουμε σχετικά με το τι σχεδιάζουν οι ΗΠΑ και πώς θα μπορούσε να αντιδράσει το Ιράν. Ποια νέα μέτρα απειλούν να επιβάλουν οι ΗΠΑ στο Ιράν; Η κυβέρνηση Τραμπ διεξάγει ήδη μια εκστρατεία οικονομικής πίεσης εναντίον του Ιράν, υπό την ονομασία «Operation Economic Fury» («Επιχείρηση Οικονομική Μανία»), από την έναρξη του πολέμου τον Φεβρουάριο. Ειδικότερα, αυτή τη στιγμή εφαρμόζει ναυτικό αποκλεισμό στα ιρανικά λιμάνια, σε μια προσπάθεια να εμποδίσει τις εξαγωγές πετρελαίου, και έχει στοχοποιήσει εταιρείες, μεσάζοντες και δεξαμενόπλοια που κατηγορούνται ότι βοηθούν το Ιράν να πουλά το πετρέλαιό του στο εξωτερικό. Παράλληλα, οι ΗΠΑ έχουν εδώ και χρόνια επιβάλει ευρείες κυρώσεις στους τομείς του ιρανικού πετρελαίου, της ναυτιλίας και των χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών, επιδιώκοντας να αποκόψουν τα έσοδα που αποκομίζει η Τεχεράνη από τις ενεργειακές εξαγωγές. Έχουν επίσης επιβάλει ναυτικό αποκλεισμό στα ιρανικά λιμάνια. Τώρα, οι ΗΠΑ λένε ότι θα προχωρήσουν ακόμη περισσότερο. Σε ανάρτησή του στο Truth Social την Τετάρτη, ο Τραμπ ανακοίνωσε αυτό που χαρακτήρισε ως την «πιο συντριπτική οικονομική επιχείρηση» εναντίον του Ιράν. Ο Τραμπ δήλωσε ότι το Ιράν «απέτυχε να εκμεταλλευτεί» την ευκαιρία να καταλήξει σε συμφωνία και ότι θα αντιμετωπίσει «οικονομικό πόλεμο και απομόνωση σε άνευ προηγουμένου κλίμακα». Απείλησε επίσης με κυρώσεις οποιαδήποτε χώρα συναλλάσσεται με το Ιράν. «ΟΠΟΙΑΔΗΠΟΤΕ χώρα επιτρέπει στα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα, τις επιχειρήσεις, τα αεροδρόμια ή τις κυβερνητικές οντότητές της να παρέχουν οποιουδήποτε είδους σανίδα σωτηρίας στο Ιράν, θα αντιμετωπίσει και η ίδια ΤΕΡΑΣΤΙΕΣ οικονομικές συνέπειες», έγραψε. «Το λαθρεμπόριο πετρελαίου, οι γραμμές ανταλλαγής νομισμάτων, οι μεταφορές μετρητών, οι ανταλλακτηριακές εταιρείες, τα νηολόγια πλοίων, οι εταιρείες-βιτρίνες — όλα αυτά πρέπει να σταματήσουν ΤΩΡΑ. Ξέρετε ποιοι είστε. Αυτή θα είναι μια ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ D-DAY και χρειαζόμαστε όλους τους Συμμάχους μας να σταθούν στο πλευρό των Ηνωμένων Πολιτειών της Αμερικής, ώστε να απομονώσουμε και να νικήσουμε την ιρανική απειλή». Την Πέμπτη της περασμένης εβδομάδας, μία ημέρα μετά το ξέσπασμα του Τραμπ στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, ο Μπέσεντ δήλωσε στο ειδησεογραφικό δίκτυο CNBC ότι οι ΗΠΑ θα επιβάλουν στο Ιράν τις «σκληρότερες κυρώσεις στην ιστορία». «Είναι ένα χτύπημα ένα-δύο. Έχουμε τον αποκλεισμό [του Ιράν] και θα έχουμε τις σκληρότερες κυρώσεις στην ιστορία», δήλωσε ο Μπέσεντ. «Θα λειτουργήσει στο Ιράν και θα καταρρεύσουμε αυτό το καθεστώς». Στη συνέχεια προειδοποίησε τη διεθνή κοινότητα ότι και άλλες χώρες θα μπορούσαν να αντιμετωπίσουν οικονομικές κυρώσεις εάν συνεχίσουν να συναλλάσσονται με το Ιράν. «Πηγαίνουμε σε αυτές και λέμε: Είτε είστε μαζί μας είτε εναντίον μας», δήλωσε ο Μπέσεντ. «Εάν επιμένετε να συναλλάσσεστε μαζί τους — είτε μεταφέροντας χρήματα, είτε αγοράζοντας πετρέλαιο, είτε πραγματοποιώντας θαλάσσιες μεταφορές — τότε το Υπουργείο Οικονομικών των ΗΠΑ και η αμερικανική κυβέρνηση θα χρησιμοποιήσουν όλη τους τη δύναμη και την ισχύ για να επιβάλουν κυρώσεις εναντίον σας». Περιέγραψε τη στρατηγική των ΗΠΑ ως τη «μεγαλύτερη συντονισμένη οικονομική απομόνωση στην ιστορία του κόσμου». «Ήρθε η ώρα οι σύμμαχοί μας και ο υπόλοιπος κόσμος να πάρουν μια απόφαση», πρόσθεσε ο Μπέσεντ. Πώς έχει αντιδράσει το Ιράν; Το Ιράν έχει καταγγείλει οποιεσδήποτε νέες, επικείμενες αμερικανικές κυρώσεις — ιδιαίτερα τα οικονομικά μέτρα εναντίον άλλων χωρών — ως «πλήρη διάβρωση της κυριαρχίας». Σε ανάρτησή του στο X το Σάββατο, ο εκπρόσωπος του ιρανικού υπουργείου Εξωτερικών, Εσμαΐλ Μπαγκαΐ, δήλωσε ότι η ανακοίνωση των ΗΠΑ αποτελεί «διεκδίκηση εξωεδαφικής κυριαρχίας» έναντι των κρατών-μελών των Ηνωμένων Εθνών. Κανένα κράτος δεν μπορεί να υποχρεώσει ξένες τράπεζες, επιχειρήσεις ή αεροδρόμια να διακόψουν τις εμπορικές τους συναλλαγές με το Ιράν, δήλωσε. «Το τελικό αποτέλεσμα θα ήταν η πλήρης διάβρωση της κυριαρχίας ως θεμελιώδους βάσης του διακρατικού συστήματος που βασίζεται στον ΟΗΕ και μια συνταγή για μια καταστροφική επιστροφή στον πλήρους κλίμακας κλασικό αποικιοκρατισμό», δήλωσε ο Μπαγκαΐ. Τα ιρανικά κρατικά μέσα ενημέρωσης επισήμαναν ότι η Τεχεράνη αντιμετωπίζει αμερικανικές κυρώσεις εδώ και δεκαετίες. Ο υπουργός Εξωτερικών του Ιράν, Αμπάς Αραγτσί, δήλωσε ότι τα νέα μέτρα ήταν «καταδικασμένα να αποτύχουν». «Έχουμε ξαναδεί αυτή την ταινία», έγραψε ο Αραγτσί στο X, μαζί με ένα στιγμιότυπο μιας ανάρτησης του πρώην προέδρου Μπαράκ Ομπάμα που αναφερόταν σε προηγούμενες κυρώσεις το 2012. «Ίδια ανοησία. Διαφορετικοί νταήδες». Μπορεί το Ιράν να στοχοποιήσει χώρες που θα υποκύψουν στις απαιτήσεις των ΗΠΑ; Το Σάββατο, η Τεχεράνη απείλησε με αντίποινα εναντίον οποιασδήποτε χώρας προσχωρήσει στις οικονομικές κυρώσεις των ΗΠΑ εναντίον της. Ο Μοχσέν Ρεζαΐ, γραμματέας του Ανώτατου Συμβουλίου Εθνικής Ασφάλειας του Ιράν, δήλωσε στο κρατικό τηλεοπτικό δίκτυο IRIB ότι το Ιράν απευθύνει έκκληση σε όλες τις χώρες του κόσμου, συμπεριλαμβανομένων των γειτονικών του κρατών, να μην προσχωρήσουν στον «οικονομικό πόλεμο» των ΗΠΑ. «Οποιαδήποτε χώρα συμμετέχει στην επιβολή οικονομικών περιορισμών εναντίον μας θα θεωρείται εχθρός», δήλωσε, προειδοποιώντας για «σεισμικά» αντίποινα. Ο Ρεζαΐ περιέγραψε τη στρατηγική του Ιράν ως μια διαδικασία τριών σταδίων, η οποία ξεκινά με συνομιλίες για την αποκλιμάκωση των εντάσεων. «Φυσικά, πρώτα θα διαπραγματευτούμε μαζί τους. Θα διεξαγάγουμε συνομιλίες και θα τους πούμε να κάνουν στην άκρη και να αποστασιοποιηθούν από τις Ηνωμένες Πολιτείες. Αλλά αν δεν ενεργήσουν, θα χτυπήσουμε. Θα στοχοποιήσουμε τα συμφέροντα αυτής της χώρας», δήλωσε. Ο Ρεζαΐ προειδοποίησε επίσης τις γειτονικές χώρες του Ιράν ότι, εάν συμμετάσχουν στον οικονομικό πόλεμο του Τραμπ, «ούτε μία σταγόνα πετρελαίου» δεν θα φύγει από την περιοχή του Κόλπου, συμπεριλαμβανομένων εναλλακτικών οδών εξαγωγής που παρακάμπτουν το στενό του Ορμούζ, από το οποίο διέρχεται σε καιρό ειρήνης το ένα πέμπτο των παγκόσμιων εξαγωγών πετρελαίου και φυσικού αερίου. Το Ιράν έχει ήδη εξαπολύσει επιθέσεις εναντίον αμερικανικών στρατιωτικών εγκαταστάσεων, υποδομών και τοποθεσιών με αμάχους στην περιοχή από τότε που ξεκίνησε ο πόλεμος στις 28 Φεβρουαρίου. Ενεργειακές και άλλες εγκαταστάσεις στο Κατάρ, το Κουβέιτ, τη Σαουδική Αραβία, το Μπαχρέιν και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα (ΗΑΕ) έχουν επίσης υποστεί ζημιές, κυρίως από συντρίμμια πυραύλων που αναχαιτίστηκαν μετά από επιθέσεις του Ιράν ή ομάδων-αντιπροσώπων του στην περιοχή. Οι ΗΠΑ διατηρούν στρατιωτικές εγκαταστάσεις σε περισσότερες από δώδεκα τοποθεσίες στη Μέση Ανατολή και τη Βόρεια Αφρική, συμπεριλαμβανομένων χωρών του Κόλπου, όπως το Μπαχρέιν, το Κουβέιτ, το Κατάρ, η Σαουδική Αραβία και τα ΗΑΕ. Χιλιάδες Αμερικανοί στρατιώτες είναι επίσης εγκατεστημένοι σε ολόκληρη την περιοχή, μεταξύ άλλων και στην Ιορδανία. Ο Χαμιντρεζά Αζίζι, ερευνητής για το Ιράν στο Ινστιτούτο Clingendael, έγραψε σε ανάρτησή του στο X το Σάββατο: «Η Τεχεράνη φαίνεται να προσπαθεί να εγκαθιδρύσει αποτροπή σε προγενέστερο στάδιο, σηματοδοτώντας ότι ακόμη και η προετοιμασία για μια επίθεση θα μπορούσε να προκαλέσει ιρανική αντίδραση». Ο Αζίζι δήλωσε ότι αναδύονται δύο στοιχεία στο πλαίσιο του νέου «επιθετικού δόγματος»: η προληπτική δράση, η οποία αποσκοπεί στην αποτροπή μιας αντιλαμβανόμενης απειλής πριν αυτή υλοποιηθεί, και τα δυσανάλογα αντίποινα, τα οποία αποσκοπούν στην αύξηση του κόστους οποιασδήποτε επίθεσης τελικά πραγματοποιηθεί. Πώς έχουν αντιδράσει άλλες χώρες στις απαιτήσεις του Τραμπ; Η Κίνα έχει αντιδράσει στις απειλές του Τραμπ. «Η επιβολή κυρώσεων και η άσκηση πίεσης δεν βοηθούν στην επίλυση του ζητήματος», δήλωσε στους δημοσιογράφους στο Πεκίνο ο εκπρόσωπος του κινεζικού υπουργείου Εξωτερικών, Λιν Τζιαν, στις 20 Αυγούστου. «Η Κίνα καλεί τα ενδιαφερόμενα μέρη να λάβουν υπεύθυνα μέτρα και να επιλύσουν τα ζητήματα μέσω διπλωματικών και πολιτικών μέσων». Οι χώρες του Κόλπου, που είναι γείτονες του Ιράν αλλά και σύμμαχοι των ΗΠΑ, βρίσκονται ολοένα και περισσότερο παγιδευμένες στη μέση του πολέμου. Ως εκ τούτου, δεν είναι σαφές αν όλες θα προσχωρήσουν στην Ουάσινγκτον για την περαιτέρω άσκηση οικονομικής πίεσης στο Ιράν. Την περασμένη εβδομάδα, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, στα οποία πιστεύεται ότι το Ιράν βασίζεται για κρίσιμες εισαγωγές και χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες μέσω των οποίων πουλά το πετρέλαιό του, ανακοίνωσαν επ’ αόριστον εμπορικό εμπάργκο στο Ιράν, αφού κατηγόρησαν τις ιρανικές δυνάμεις ότι εκτόξευσαν δύο βαλλιστικούς πυραύλους εναντίον της χώρας. Η Τεχεράνη αρνείται την κατηγορία. Ωστόσο, αναλυτές δήλωσαν στο Al Jazeera ότι πολλά κράτη του Κόλπου φοβούνται το χάος που θα μπορούσε να ακολουθήσει εάν κατέρρεε η ιρανική κυβέρνηση. Είπαν ότι, ενώ η περιφερειακή εμπιστοσύνη στη διπλωματία είναι χαμηλή, καμία χώρα δεν μπορεί να αντέξει έναν ακόμη μακροχρόνιο πόλεμο. «Τελικά, οι χώρες του Κόλπου δεν μπορούν να αλλάξουν τη γεωγραφία. Πρέπει να ζουν και να συνεργάζονται δίπλα στο Ιράν», δήλωσε στο Al Jazeera σε συνέντευξή του τον περασμένο μήνα ο Σάιμον Μέιμπεν, καθηγητής διεθνών σχέσεων στο Πανεπιστήμιο του Λάνκαστερ. «Δεν θέλουν την αστάθεια που θα προερχόταν από την πτώση της Ισλαμικής Δημοκρατίας [του Ιράν]. Πιστεύω ότι ορισμένα κράτη του Κόλπου έχουν πιέσει για σφοδρότερα πλήγματα — όχι για να επισπεύσουν την κατάρρευσή της, αλλά για να αποδυναμώσουν τα πιο σκληροπυρηνικά στοιχεία των IRGC [Σώμα των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης]». Μπορούν η Κίνα και η Ρωσία να προστατεύσουν το Ιράν από τα αμερικανικά μέτρα; Ενώ οι ΗΠΑ έχουν απειλήσει οποιαδήποτε χώρα συνεχίζει να συναλλάσσεται με το Ιράν, οι αναλυτές λένε ότι η δυνατότητα του Τραμπ να ασκήσει πίεση στην Κίνα και τη Ρωσία — δύο σημαντικούς εμπορικούς εταίρους του Ιράν — είναι περιορισμένη. Ο Πολ Μάσγκρεϊβ, αναπληρωτής καθηγητής διακυβέρνησης στο Πανεπιστήμιο Georgetown του Κατάρ, δήλωσε στο Al Jazeera την περασμένη εβδομάδα ότι «θα είναι πολύ δύσκολο» για τον Τραμπ να εφαρμόσει αποτελεσματικά την εκστρατεία πίεσής του. «Ο Τραμπ προσπαθεί μονομερώς να επιβάλει το είδος των συντονισμένων κυρώσεων που παραδοσιακά απαιτούσαν πολυμερή συντονισμό, και αυτό σημαίνει ότι πρέπει να εξασφαλίσει τη συμμετοχή της Κίνας, της Ρωσίας και των P5 του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ», δήλωσε ο Μάσγκρεϊβ, αναφερόμενος στα πέντε μόνιμα μέλη του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ. Αυτό συμβαίνει επειδή αρκετοί τομείς στη Ρωσία και την Κίνα εξαρτώνται ελάχιστα από το αμερικανικό χρηματοπιστωτικό σύστημα. Σε αυτούς τους τομείς περιλαμβάνονται τα περισσότερα διυλιστήρια πετρελαίου της Κίνας. Σύμφωνα με την εταιρεία ανάλυσης Kpler, η Κίνα αγόρασε το 80% του πετρελαίου που εξήγαγε το Ιράν διά θαλάσσης το 2025. Στοιχεία για μεταφορές ιρανικού πετρελαίου από πλοίο σε πλοίο στα ανοικτά των ακτών της Μαλαισίας έχουν επίσης δείξει ότι το ιρανικό πετρέλαιο εξακολουθεί να διακινείται. Οι αναλυτές λένε ότι η Κίνα θα μπορούσε επίσης να απαντήσει εάν οι ΗΠΑ επιβάλουν κυρώσεις σε μεγάλες κινεζικές τράπεζες για τη διεκπεραίωση ιρανικών κεφαλαίων, όπως έχει απειλήσει το αμερικανικό υπουργείο Οικονομικών. «Ο Τραμπ σκοπεύει να σταθεροποιήσει τις σχέσεις με την Κίνα, επομένως [αυτό θα συνέβαινε] καθώς το Πεκίνο επιδιώκει μια προσωρινή εκεχειρία με την Ουάσινγκτον», δήλωσε στο Al Jazeera η Γιου Τζιε, ανώτερη ερευνήτρια στο πρόγραμμα Κίνας και Ασίας-Ειρηνικού της δεξαμενής σκέψης Chatham House. Παρότι η Ρωσία είναι λιγότερο σημαντικός εμπορικός εταίρος του Ιράν από ό,τι η Κίνα, η Μόσχα και η Τεχεράνη έχουν περάσει χρόνια αναπτύσσοντας κρίσιμους εμπορικούς και στρατιωτικούς δεσμούς, σχεδιασμένους να παρακάμπτουν τα δυτικά δίκτυα. Χαρακτηριστικά, το Ιράν έχει παράσχει στη Μόσχα drones Shahed για χρήση στον πόλεμό της στην Ουκρανία.
