Σε αναστολή του προγράμματος υποστήριξης της επανένταξης μεταναστών για επιστροφή στις χώρες καταγωγής τους προχώρησε η Frontex, καθώς τα διαθέσιμα κονδύλια εξαντλήθηκαν νωρίτερα από το αναμενόμενο. Σύμφωνα με ηλεκτρονικά μηνύματα που περιήλθαν στην κατοχή του POLITICO , η ευρωπαϊκή υπηρεσία συνόρων σταμάτησε να δέχεται νέες αιτήσεις στις 2 Οκτωβρίου, αφού διαπίστωσε ότι το κόστος είχε φτάσει σε επίπεδα που δεν επέτρεπαν πλέον την πλήρη χρηματοδότηση του προγράμματος. Το newsletter του iEidiseis καθημερινά στο inbox σου. Κάνε εγγραφή εδώ. Η εξέλιξη δημιουργεί νέα ερωτήματα για την ευρωπαϊκή πολιτική επιστροφών, καθώς η ΕΕ επιδιώκει να αυξήσει τον αριθμό των μεταναστών που απομακρύνονται από το έδαφός της, ενώ παράλληλα εξετάζει την ενίσχυση του ρόλου της Frontex. Γιατί σταμάτησε το πρόγραμμα της Frontex Το πρόγραμμα λειτουργεί από το 2022 και προσφέρει οικονομική βοήθεια, υγειονομική περίθαλψη, επαγγελματική κατάρτιση και συμβουλευτική σε ανθρώπους που επιστρέφουν στις πατρίδες τους, αφού δεν τους έχει αναγνωριστεί δικαίωμα παραμονής στην ΕΕ. Η υποστήριξη της επανένταξης αποτελεί μέρος της ευρωπαϊκής στρατηγικής για την αύξηση των επιστροφών μεταναστών και απορριφθέντων αιτούντων άσυλο. Ωστόσο, η ζήτηση για το πρόγραμμα αποδείχθηκε πολύ μεγαλύτερη από την αναμενόμενη. Σύμφωνα με το μήνυμα του εκτελεστικού διευθυντή της Frontex, Χανς Λάιτενς, τον Σεπτέμβριο οι υποθέσεις ξεπέρασαν κατά 63% τον στόχο της υπηρεσίας. Κατά μέσο όρο, η Frontex αναλάμβανε 2.368 νέες υποθέσεις τον μήνα. Παράλληλα, κατά το πρώτο εξάμηνο του 2026, ο αριθμός των υποθέσεων που ανέλαβε η υπηρεσία ήταν περίπου 75% υψηλότερος σε σύγκριση με την αντίστοιχη περίοδο του προηγούμενου έτους. Η αυξημένη ζήτηση επιβάρυνε τον προϋπολογισμό, χωρίς να υπάρχουν επαρκείς πρόσθετοι πόροι για τη συνέχιση του προγράμματος στον ίδιο ρυθμό. Η Frontex ζητά πρόσθετη χρηματοδότηση Η υπηρεσία έχει ζητήσει επιπλέον κονδύλια από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, αλλά αναμένει διευκρινίσεις για τον προϋπολογισμό του 2027 και για το νέο πολυετές δημοσιονομικό πλαίσιο που θα ισχύσει από το 2028. Στο παρελθόν, η Frontex κάλυπτε τις πρόσθετες ανάγκες μεταφέροντας χρήματα από άλλες κατηγορίες δαπανών. Η πρακτική αυτή, ωστόσο, δεν φαίνεται πλέον να επαρκεί για να αντιμετωπίσει τον αυξημένο όγκο αιτήσεων. Στο μήνυμά του προς το προσωπικό, ο Λάιτενς σημείωσε ότι οι διαθέσιμες πιστώσεις δεν επαρκούν για να καλύψουν τις σημερινές ανάγκες, καθώς ο ευρωπαϊκός προϋπολογισμός δεν είχε προβλέψει ότι η Frontex θα αναλάμβανε τη χρηματοδότηση του προγράμματος σε τέτοια κλίμακα. «Δεν έχει νόημα να μιλάμε για μια πιο φιλόδοξη ευρωπαϊκή πολιτική επιστροφών χωρίς να συζητάμε παράλληλα τους πόρους που απαιτούνται για την εφαρμογή της», δήλωσε στο POLITICO ο εκπρόσωπος της Frontex, Κρις Μπορόφσκι. Ο ίδιος επιβεβαίωσε ότι οι νέες υποθέσεις έχουν ανασταλεί, διευκρινίζοντας, ωστόσο, ότι όσοι έχουν ήδη ενταχθεί στο πρόγραμμα δεν επηρεάζονται από την απόφαση. Η υπηρεσία θα συνεχίσει επίσης να παρέχει στα κράτη-μέλη άλλες μορφές επιχειρησιακής και τεχνικής υποστήριξης για τις επιστροφές. Η αναστολή προκαλεί ανησυχία για την αποτελεσματικότητα της ευρωπαϊκής πολιτικής επιστροφών. Ο Λούκας Γκερκέ, διευθυντής του παγκόσμιου γραφείου του Διεθνούς Οργανισμού Μετανάστευσης στις Βρυξέλλες, χαρακτήρισε την επανένταξη βασικό συστατικό για την επιτυχία της στρατηγικής της ΕΕ. Όπως εξήγησε, οι αναγκαστικές επιστροφές έχουν υψηλό κόστος και ενέχουν μεγαλύτερο κίνδυνο παραβιάσεων ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Αντίθετα, η υποστήριξη μετά την επιστροφή μπορεί να ενισχύσει την οικειοθελή επιστροφή, να περιορίσει την πιθανότητα νέας προσπάθειας εισόδου στην ΕΕ και να διευκολύνει τη συνεργασία με τη χώρα υποδοχής. «Κάθε ευρώ που δαπανάται για επιστροφή σε συνδυασμό με επανένταξη είναι ένα ευρώ που αξιοποιείται με πιο βιώσιμο τρόπο», ανέφερε χαρακτηριστικά. Η προσέγγιση αυτή αναδεικνύει ένα βασικό δίλημμα για τις Βρυξέλλες: η αύξηση των επιστροφών απαιτεί όχι μόνο επιχειρησιακή ικανότητα, αλλά και χρηματοδότηση για την υποστήριξη των ανθρώπων μετά την άφιξή τους στις χώρες καταγωγής τους. «Μην υπερασπίζεστε την πολιτική της ΕΕ» Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν και οι οδηγίες που έλαβαν οι εργαζόμενοι της Frontex για τον τρόπο με τον οποίο θα πρέπει να ενημερώνουν τους μετανάστες που είχαν υποβάλει αίτηση για βοήθεια. Σύμφωνα με εσωτερική επικοινωνία που είδε το POLITICO, οι σύμβουλοι καλούνται να αναγνωρίζουν το θεσμικό πρόβλημα που προκάλεσε η έλλειψη χρηματοδότησης, ώστε οι ενδιαφερόμενοι να μη θεωρήσουν ότι στοχοποιούνται προσωπικά ή τιμωρούνται. Οι οδηγίες ζητούν από το προσωπικό να αντιμετωπίζει με κατανόηση την απογοήτευση των μεταναστών, να τους δίνει χρόνο να εκφράσουν τα συναισθήματά τους και στη συνέχεια να συζητά μαζί τους τις διαθέσιμες επιλογές μετά την επιστροφή τους. Η χαρακτηριστική σύσταση είναι σαφής: «Μην αντιδικείτε και μην υπερασπίζεστε την πολιτική της ΕΕ». Το σχετικό έγγραφο προειδοποιεί επίσης ότι οι υποψήφιοι προς επιστροφή μπορεί να αισθανθούν εξαπατημένοι, με αποτέλεσμα να αντιδράσουν με θυμό, απογοήτευση ή ακόμη και να αποσυρθούν πλήρως από τη διαδικασία επιστροφής. Η ΕΕ θέλει ισχυρότερη Frontex, αλλά με ποια μέσα; Η αναστολή του προγράμματος έρχεται σε μια περίοδο κατά την οποία η Ευρωπαϊκή Επιτροπή σχεδιάζει να ενισχύσει τις αρμοδιότητες της Frontex. Η διεύρυνση του ρόλου της υπηρεσίας περιλαμβάνεται στο σχέδιο πέντε σημείων της Επιτροπής για την αντιμετώπιση αιφνίδιων μαζικών μετακινήσεων ανθρώπων, μετά την πρόσφατη μεταναστευτική κρίση στη Θέουτα, τον ισπανικό θύλακα στη Βόρεια Αφρική. Μεταξύ άλλων, η Επιτροπή εξετάζει την ενίσχυση της συμμετοχής της Frontex στις επιστροφές και στην επανένταξη, αλλά και την ανάθεση ευρύτερων αρμοδιοτήτων για την επιτήρηση των εξωτερικών συνόρων και την ταχεία ανάπτυξη δυνάμεων σε περιπτώσεις έκτακτης ανάγκης. Σε επιστολή της προς τους Ευρωπαίους ηγέτες ενόψει της συνόδου κορυφής, η πρόεδρος της Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, ανέφερε ότι στόχος είναι η Frontex να εξελιχθεί σε μια πραγματικά ευρωπαϊκή επιχειρησιακή δύναμη, με την απαραίτητη κλίμακα, τα εργαλεία και την ευελιξία για να υποστηρίζει τα κράτη-μέλη. Ωστόσο, η διεύρυνση των αρμοδιοτήτων της εγείρει ερωτήματα για το κατά πόσο οι διαθέσιμοι πόροι επαρκούν για την κάλυψη των νέων υποχρεώσεων. Ο ίδιος ο Λάιτενς έχει προειδοποιήσει ότι η ενίσχυση της δυνατότητας άμεσης ανάπτυξης δυνάμεων έχει κόστος: το προσωπικό που βρίσκεται σε ετοιμότητα ή αναπτύσσεται σε μια περιοχή δεν μπορεί να αξιοποιηθεί ταυτόχρονα σε κάποια άλλη. Το πρόβλημα αποτυπώνεται πλέον και στο πρόγραμμα επανένταξης. Η ΕΕ επιδιώκει περισσότερες επιστροφές και ισχυρότερη συνοριακή διαχείριση, αλλά η αναστολή της χρηματοδότησης δείχνει ότι η επίτευξη αυτών των στόχων εξαρτάται και από το αν θα εξασφαλιστούν οι αναγκαίοι οικονομικοί και ανθρώπινοι πόροι.
