Η Δομή του Μυαλού και η Ελευθερία Επιλογών

Το ανθρώπινο μυαλό έχει μια φυσική προτίμηση για την οργάνωση. Έτσι δημιουργούνται τα γνωσιακά σενάρια — νοητικά πρότυπα που καθορίζουν όχι μόνο τις συνήθειες μας σε καθημερινές δραστηριότητες όπως το φαγητό σε ένα εστιατόριο ή οι επισκέψεις στον γιατρό, αλλά επηρεάζουν επίσης την καριέρα μας, τις σχέσεις μας και την αυτοαντίληψή μας.

Αυτά τα σενάρια προσφέρουν μια αίσθηση ασφάλειας. Ωστόσο, όπως αναφέρει η Anne-Laure Le Cunff, νευροεπιστήμονας και ιδρύτρια της πλατφόρμας Ness Labs, συχνά περιορίζουν τις επιλογές μας, εγκλωβίζοντάς μας σε μονοπάτια που δεν αντικατοπτρίζουν τη πραγματική μας φύση ή τους στόχους που επιθυμούμε να πετύχουμε.

Η Le Cunff εντοπίζει τρεις βασικές κατηγορίες γνωσιακών σεναρίων που επηρεάζουν υποσυνείδητα τη ζωή μας: το “Σενάριο της Συνέχειας”, το “Σενάριο του Αρεστού” και το “Έπος της Μοναδικής Κλήσης”.

1. Το Σενάριο της «Συνέχειας»

Αυτό το σενάριο υποδεικνύει ότι η επόμενη φάση στη ζωή πρέπει να είναι λογική συνέχεια των προηγούμενων βημάτων.Για παράδειγμα, αν έχουμε σπουδάσει νομικά, θεωρείται ότι πρέπει να παραμείνουμε στον νομικό κλάδο. Αν ξεκινήσουμε μια σχέση στα 25 χρόνια μας, αναμένεται ότι θα καταλήξει σε γάμο. Αυτή η ψευδαίσθηση συνέπειας μπορεί να οδηγήσει στην πεποίθηση ότι οι αποφάσεις πρέπει πάντα να έχουν νόημα.

Ωστόσο αυτό παραβλέπει μια θεμελιώδη αλήθεια: οι άνθρωποι εξελίσσονται συνεχώς. Όταν νιώθουμε παγιδευμένοι σε έναν ρόλο ή μία εργασία που δεν ανταποκρίνεται πια στις ανάγκες ή τις επιθυμίες μας, συχνά ευθυνόμαστε για αυτό στο συγκεκριμένο σενάριο.

Ερώτηση προς τον εαυτό σας:
Κάνω αυτήν την επιλογή επειδή με εμπνέει πραγματικά ή απλώς επειδή ταιριάζει με όσα έχω κάνει μέχρι τώρα;

2. Το Σενάριο του «Αρεστού»

Aυτό το σενάριο μάς διδασκει πως πρέπει να πληρούμε τις προσδοκίες άλλων — οικογένειας, φίλων και κοινωνίας γενικότερα. Φαίνεται ως ένδειξη ωριμότητας αλλά στην ουσία αποκαλύπτει μία ανάγκη για αποδοχή.

Kυνηγάμε πτυχία και προαγωγές ώστε να νιώσουμε ότι είμαστε “σε καλό δρόμο”. Συχνότερα όμως αυτό σημαίνει πως αγνοούμε τι θέλουμε πραγματικά εμείς οι ίδιοι.

Ερώτηση προς τον εαυτό σας:
Αυτό που επιδιώκω είναι κάτι που θέλω εγώ προσωπικά ή απλώς ελπίζω ότι θα ευχαριστήσει τους άλλους;

3. Το «Έπος της Μοναδικής Κλήσης»

Aυτό αφορά τη ρομαντική αντίληψη σύμφωνα με την οποία κάθε άτομο οφείλει να βρει “το μοναδικό πάθος” του στη ζωή και να αφιερωθεί αποκλειστικά σε αυτό. Αν δεν καταφέρουμε κάτι τέτοιο ή αν αποτύχουμε στην πορεία αυτή μπορεί εύκολα να οδηγηθούμε στο αίσθημα της αποτυχίας.

Pεαλιστικά όμως πολλοί από εμάς έχουμε πολλές διαφορετικές κλίσεις – ενδιαφέροντα και ταλέντα ποικίλα – κι έτσι η αναζήτηση ενός μόνο πράγμα περιορίζει αυτή τη φυσική περιέργεια.

Ερώτηση προς τον εαυτό σας:
Αυτή η επιλογή μου αντιπροσωπεύει τον αυθεντικό μου χαρακτήρα ή απλά προσπαθώ να βρω κάτι που θα με “καθορίσει”;

Pώς μπορούμε να απαλλαγούμε από αυτά τα σενάρια;

Tα γνωσιακά σενάρια έχουν χρησιμότητα κυρίως στις καθημερινές αποφάσεις αλλά δε θα έπρεπε ποτέ να καθορίζουν πλήρως τη ζωή μας.
H Le Cunff προτείνει μία απλή αλλά επαναστατική λύση: αντί για μεγάλες αλλαγές ξεκινήστε μικρά πειράματα! Αν σκέφτεστε αλλαγή καριέρας μην παραιτηθείτε αμέσως — δοκιμάστε ένα νέο εργαστήριο ή κάποια freelance projects πρώτα! Αν σκέφτεστε μετακόμιση μακριά δοκιμάστε διαμονής λίγων εβδομάδων αλλού πριν πάρετε τελικές αποφασιστικές κινήσεις!

Tο σημαντικότερο είναι όχι τόσο ο στόχος όσο ο πειραματισμός χωρίς φόβους απέναντι στην αποτυχία! Αυτό ανοίγει δρόμους προς μία πιο αυθεντική ζωή κοντά στον πραγματικό σας εαυτό!

Aποδομώντας τον «καθορισμό της επιτυχίας», πολλά από αυτά τα σενάρια συνοδεύονται από έτοιμα μέτρα αξιολόγησης όπως χρήματα , τίτλοι , κοινωνική αναγνώριση. Τι θα γινόταν αν αφήναμε όλα αυτά πίσω; Πως αντ’ αυτού μετρούσαμε την επιτυχία μέσω περιέργειας , μάθησης , προσωπικής ανάπτυξης ;

Tο “ξε-μάθωμα” αυτών των στερεότυπων αποτελεί μορφή νοητικής ανεξαρτησίας . Δεν χρειάζεται πάντα ξέρεις πού βαδίζεις . Αρκεί μονίμως συνειδητοποιείς πως δε χρειάζεται απαραίτητα ν’ ακολουθήσεις εκείνον τον προκαθορισμένο δρόμο !

Tελικά , Η ζωή δεν είναι ένα σταθερό σχέδιο με αρχή μέσο τέλος . Είναι συνεχείς πρόβες ! Και μέσα από κάθε νέο πείραμα γράφεται το δικό σου μοναδικό αφήγημα !