Η φετινή Διάσκεψη Ασφαλείας του Μονάχου κατέγραψε μια βαθιά μετατόπιση στις διατλαντικές σχέσεις, με τις Ηνωμένες Πολιτείες και την Ευρώπη να προσεγγίζουν πλέον διαφορετικά τη ρωσική απειλή και το μέλλον της Ουκρανίας. Το newsletter του iEidiseis καθημερινά στο inbox σου. Κάνε εγγραφή εδώ. Όπως επισημαίνει ανάλυση των New York Times , τέσσερα χρόνια μετά την έναρξη του πολέμου, οι ρόλοι έχουν αντιστραφεί: οι Ευρωπαίοι προειδοποιούν για τη διαρκή επιθετικότητα της Μόσχας και την ανάγκη ενίσχυσης της αποτροπής, ενώ η Ουάσιγκτον εμφανίζεται περισσότερο επικεντρωμένη σε μια ενδεχόμενη συμφωνία για τον τερματισμό των εχθροπραξιών. Στο επίκεντρο βρίσκεται όχι μόνο η στρατηγική απέναντι στη Ρωσία, αλλά και ένα ευρύτερο ερώτημα εμπιστοσύνης. Ευρωπαίοι ηγέτες μιλούν πλέον ανοιχτά για «απομείωση ρίσκου» από τις ΗΠΑ, εκφράζοντας ανησυχίες για την απρόβλεπτη στάση του προέδρου Ντόναλντ Τραμπ και για το κατά πόσο η αμερικανική πυρηνική ομπρέλα παραμένει αδιαπραγμάτευτη. Από τις συζητήσεις περί γαλλικής πυρηνικής κάλυψης της Γερμανίας έως τις προτάσεις για ευρωπαϊκή δύναμη εγγυήσεων στην Ουκρανία, το Μόναχο ανέδειξε μια Ευρώπη που αναζητά μεγαλύτερη στρατηγική αυτονομία. Η ανάλυση σκιαγραφεί έτσι μια κρίσιμη καμπή: τη στιγμή που οι ΗΠΑ θεωρούν ότι η Ευρώπη οφείλει να αναλάβει μεγαλύτερο βάρος για την άμυνά της, οι ευρωπαϊκές πρωτεύουσες αντιμετωπίζουν την τρέχουσα συγκυρία ως ιστορικό σημείο καμπής για την ασφάλεια της ηπείρου με φόντο τον πόλεμο στην Ουκρανία και τον φόβο νέας ρωσικής επιθετικότητας. Αναλυτικά, στη Διάσκεψη Ασφαλείας του Μονάχου, Ευρωπαίοι ηγέτες μίλησαν ακόμη και για «απομείωση ρίσκου» από τις Ηνωμένες Πολιτείες, επικαλούμενοι την απρόβλεπτη στάση του προέδρου Ντόναλντ Τραμπ. Πριν από τέσσερα χρόνια, Αμερικανοί αξιωματούχοι έφτασαν στη Διάσκεψη Ασφαλείας του Μονάχου με δορυφορικές φωτογραφίες που έδειχναν συγκέντρωση ρωσικών στρατευμάτων και υποκλοπές συνομιλιών Ρώσων στρατηγών, υποστηρίζοντας ότι η εισβολή στην Ουκρανία ήταν επικείμενη. Οι περισσότεροι ανώτεροι Ευρωπαίοι αξιωματούχοι απέρριψαν τα στοιχεία, δηλώνοντας ότι ο Ρώσος πρόεδρος, Βλαντίμιρ Β. Πούτιν, μπλόφαρε. Ο πόλεμος στην Ουκρανία, που την επόμενη εβδομάδα εισέρχεται στο πέμπτο του έτος, ξεκίνησε λίγες ημέρες αργότερα. Φέτος οι ρόλοι είναι σε μεγάλο βαθμό αντεστραμμένοι. Οι λίγοι Αμερικανοί αξιωματούχοι που βρίσκονται στο Μόναχο, με επικεφαλής τον υπουργό Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο, δηλώνουν απλώς ότι διαπραγματεύονται για να σταματήσει η αιματοχυσία, πριν περάσουν σε άλλα ζητήματα. Αντίθετα, οι Ευρωπαίοι προειδοποιούν ότι ακόμη και μια εκεχειρία ή μια συμφωνία ειρήνης δεν θα τερματίσει την εκστρατεία δολιοφθορών του Πούτιν στην Ευρώπη, ούτε τις εδαφικές του φιλοδοξίες πέρα από τα σύνορα της Ουκρανίας. Οι διαμάχες του τελευταίου έτους μεταξύ Ουάσιγκτον και Ευρώπης για τους δασμούς, τη Γροιλανδία, την ελευθερία λόγου για δεξιά πολιτικά κόμματα και τη δήλωση της κυβέρνησης Τραμπ ότι η Ευρώπη οδεύει προς «πολιτισμική εξαφάνιση» αν δεν ελέγξει τα σύνορά της έκρυψαν μια βαθύτερη μετατόπιση. Ηγέτες αρκετών ευρωπαϊκών χωρών δηλώνουν πλέον ότι εξετάζουν την «απομείωση ρίσκου» από τις Ηνωμένες Πολιτείες. Ο όρος χρησιμοποιούνταν έως τώρα για την αποφυγή υπερβολικής εξάρτησης από την Κίνα ή από εύθραυστες αλυσίδες εφοδιασμού ρωσικού πετρελαίου και κρίσιμων ορυκτών. Πλέον εφαρμόζεται και στις ΗΠΑ. Οι Ευρωπαίοι μιλούν για απειλές που οι Αμερικανοί δεν αναγνώρισαν στις ομιλίες τους — μεταξύ αυτών και η απρόβλεπτη στάση του Τραμπ. Στην ομιλία του το Σάββατο, ο Ρούμπιο επιχείρησε να κατευνάσει τις ευρωπαϊκές ανησυχίες, υιοθετώντας πιο διπλωματικό τόνο από εκείνον του αντιπροέδρου Τζέι Ντι Βανς πριν από έναν χρόνο. «Θα είμαστε πάντα παιδί της Ευρώπης», είπε, εστιάζοντας στους ιστορικούς δεσμούς, αντί να επιμείνει σε επικρίσεις για την καταστολή ακροδεξιών ομάδων. Ωστόσο, ο Ρούμπιο αναφέρθηκε ελάχιστα στη Ρωσία τη βασική πηγή ανησυχίας των Ευρωπαίων και δεν απηύθυνε καμία προειδοποίηση στον Πούτιν, παρότι μίλησε λίγες ώρες πριν σύμμαχοι των ΗΠΑ κατηγορήσουν το Κρεμλίνο ότι χρησιμοποίησε απαγορευμένη τοξίνη για να σκοτώσει τον Αλεξέι Α. Ναβάλνι στη φυλακή πριν από δύο χρόνια. Την ίδια ώρα, τα σημάδια της φθοράς στις διατλαντικές σχέσεις ήταν εμφανή. Η Δανία, που αιφνιδιάστηκε από την ταχεία όξυνση της έντασης με τις ΗΠΑ γύρω από τη Γροιλανδία, συνεχίζει διαπραγματεύσεις με την Ουάσιγκτον, ενώ στο Μόναχο Δανοί αξιωματούχοι ρωτούσαν αν ο Τραμπ θα μπορούσε να επαναφέρει αιφνιδιαστικά την απαίτησή του οι ΗΠΑ να αποκτήσουν και όχι απλώς να μισθώσουν τη Γροιλανδία. Ο καγκελάριος της Γερμανίας Φρίντριχ Μερτς επέκρινε τους Ευρωπαίους για την υπερβολική τους εξάρτηση από τις ΗΠΑ επί δεκαετίες. Στον πυρήνα της ανησυχίας του βρίσκεται η συζήτηση με τον πρόεδρο της Γαλλίας Εμανουέλ Μακρόν για το ενδεχόμενο η Γερμανία να καλυφθεί από τη γαλλική πυρηνική ομπρέλα. Ο Μερτς έχει δηλώσει ότι οποιαδήποτε τέτοια ρύθμιση θα συντονιστεί με το ΝΑΤΟ και τις ΗΠΑ, ωστόσο η ίδια η συζήτηση αντανακλά τον φόβο ότι η Ουάσιγκτον ίσως να μην είναι πλέον διατεθειμένη να διακινδυνεύσει τη Νέα Υόρκη για την προστασία του Βερολίνου. Η απομάκρυνση από την Ουάσιγκτον αποτυπώνεται και στον τρόπο με τον οποίο οι Ευρωπαίοι μιλούν για τη ρωσική απειλή. Χώρες που πριν από τέσσερα χρόνια αμφισβητούσαν το ενδεχόμενο εισβολής, σήμερα προειδοποιούν ότι ο Πούτιν μπορεί να μην σταματήσει στην Ουκρανία. Επικαλούνται εκρήξεις σε σιδηροδρομικούς σταθμούς, κομμένα υποθαλάσσια καλώδια, κυβερνοεπιθέσεις και παραβιάσεις με drones ως ενδείξεις ενός «σκιώδους πολέμου» σε έδαφος του ΝΑΤΟ. Ο Βρετανός πρωθυπουργός Κιρ Στάρμερ δήλωσε ότι η Ρωσία αφήνει στην Ευρώπη «μόνο μία βιώσιμη επιλογή»: την ενίσχυση της στρατιωτικής ισχύος και της αποτροπής. Η κυβέρνηση Τραμπ υποστηρίζει ότι η Ευρώπη επιτέλους αναλαμβάνει την ευθύνη για την άμυνά της, αν και η Ουάσιγκτον θα διατηρήσει την ευθύνη για την πυρηνική αποτροπή. Παρά ταύτα, οι δύο πλευρές αντιλαμβάνονται διαφορετικά την απειλή. Ευρωπαίοι αξιωματούχοι εκφράζουν ανησυχία ότι ο Τραμπ θα μπορούσε να αποδεχθεί μια συμφωνία για την Ουκρανία με αντάλλαγμα μια πολιτική νίκη, ακόμη κι αν αυτή αφήσει περιθώρια για μελλοντική ρωσική επιθετικότητα. Ο πρόεδρος της Τσεχίας Πετρ Πάβελ προειδοποίησε ότι «μια πολύ γρήγορη ειρήνη» δεν θα οδηγήσει σε Νόμπελ Ειρήνης, αλλά σε «νέα επιθετικότητα». Στο περιθώριο της διάσκεψης συζητείται επίσης η συγκρότηση ευρωπαϊκής και αμερικανικής «εγγύησης ασφαλείας» για την Ουκρανία, με δύναμη περίπου 7.000 έως 10.000 στρατιωτών. Παραμένει ασαφές αν θα αναπτυχθούν εντός ή εκτός ουκρανικού εδάφους, με τη Μόσχα να απορρίπτει την παρουσία ευρωπαϊκών στρατευμάτων στην Ουκρανία. Ο Ρούμπιο εμφανίστηκε πιο επιφυλακτικός από τον πρόεδρο Τραμπ ως προς το αν επίκειται συμφωνία. «Δεν γνωρίζουμε αν οι Ρώσοι είναι σοβαροί για τον τερματισμό του πολέμου», είπε, σημειώνοντας ότι οι ΗΠΑ θα συνεχίσουν να ασκούν πίεση με κυρώσεις και να παρέχουν όπλα που θα χρησιμοποιηθούν από την Ουκρανία για την άμυνά της. «Αυτό που δεν μπορούμε να απαντήσουμε αλλά θα συνεχίσουμε να δοκιμάζουμε είναι ένα αποτέλεσμα με το οποίο μπορεί να ζήσει η Ουκρανία και να αποδεχθεί η Ρωσία. Μέχρι στιγμής, αυτό έχει αποδειχθεί άπιαστο», κατέληξε.
