Μια νέα διάσταση στις διαπραγματεύσεις για τον τερματισμό του πολέμου στην Ουκρανία αποκάλυψε ο Βολοντίμιρ Ζελένσκι , λέγοντας ότι οι ΗΠΑ έθεσαν για πρώτη φορά το ενδεχόμενο αποχώρησης των ουκρανικών δυνάμεων από το Ντονμπάς με αντάλλαγμα την ένταξη της χώρας στο ΝΑΤΟ. Η αποκάλυψη έγινε σε συνάντηση του Ουκρανού προέδρου με δημοσιογράφους στο Κίεβο, αργά το βράδυ της Παρασκευής 13 Νοεμβρίου, ενώ οι δηλώσεις του δόθηκαν στη δημοσιότητα το Σάββατο. Το newsletter του iEidiseis καθημερινά στο inbox σου. Κάνε εγγραφή εδώ. «Οι Αμερικανοί έθεσαν ένα ερώτημα: Εάν η Ουκρανία ενταχθεί στο ΝΑΤΟ, θα αποχωρήσει από το Ντονμπάς; Ήταν η πρώτη φορά που τέθηκε ένα τέτοιο ζήτημα», ανέφερε ο Ζελένσκι. Η σύνδεση της προοπτικής ένταξης της Ουκρανίας στη Συμμαχία με μια ενδεχόμενη εδαφική υποχώρηση αποτελεί νέα παράμετρο στις συνομιλίες. Ωστόσο, δεν πρόκειται για ολοκληρωμένη ή επίσημη πρόταση ειρηνευτικής συμφωνίας, αλλά για ένα ενδεχόμενο που διερευνήθηκε στο πλαίσιο των διαπραγματεύσεων. Ο Ουκρανός πρόεδρος ξεκαθάρισε ότι το Κίεβο δεν σκοπεύει να παραδώσει εδάφη στη Ρωσία. Παράλληλα, υπογράμμισε ότι οποιαδήποτε συμφωνία θα πρέπει να συνοδεύεται από συγκεκριμένες εγγυήσεις ασφαλείας και να έχει την αποδοχή της ουκρανικής κοινωνίας. Τι σημαίνει η πιθανή αποχώρηση των ουκρανικών δυνάμεων από το Ντονμπάς Το Ντονμπάς, στην ανατολική Ουκρανία, περιλαμβάνει τις περιφέρειες του Ντονέτσκ και του Λουχάνσκ και αποτελεί ένα από τα βασικότερα σημεία αντιπαράθεσης ανάμεσα στη Μόσχα και το Κίεβο. Η Ρωσία ελέγχει ήδη μεγάλο τμήμα της περιοχής, ωστόσο εξακολουθεί να απαιτεί την αποχώρηση των ουκρανικών στρατευμάτων και από τις περιοχές που παραμένουν υπό τον έλεγχο της Ουκρανίας. Η αμερικανική πλευρά διερεύνησε εάν το Κίεβο θα μπορούσε να δεχθεί μια τέτοια στρατιωτική υποχώρηση, εφόσον εξασφάλιζε την ένταξή του στο ΝΑΤΟ και ένα ευρύτερο πλαίσιο προστασίας από ενδεχόμενη νέα ρωσική επίθεση. Ο Ζελένσκι επανέλαβε ότι η θέση της ουκρανικής κυβέρνησης παραμένει αμετάβλητη. «Η Ουκρανία δεν πρόκειται να υποχωρήσει και δεν θα παραδώσει τα εδάφη της», έχει διαμηνύσει, αποκλείοντας την αναγνώριση των κατεχόμενων περιοχών ως ρωσικών. Υπάρχει, πάντως, διαφορά ανάμεσα στην αποχώρηση στρατευμάτων από μια περιοχή και στη νομική αναγνώριση της κυριαρχίας της Ρωσίας σε αυτή. Μια στρατιωτική διευθέτηση της γραμμής ελέγχου δεν συνεπάγεται αυτομάτως ότι το Κίεβο αναγνωρίζει τη νομιμότητα της ρωσικής κατοχής. Για την ουκρανική ηγεσία, όμως, ακόμη και η εγκατάλειψη εδαφών που εξακολουθούν να βρίσκονται υπό τον έλεγχό της θα αποτελούσε εξαιρετικά δύσκολη απόφαση. Η ανησυχία είναι ότι μια υποχώρηση χωρίς ισχυρές και αξιόπιστες εγγυήσεις θα μπορούσε να δώσει στη Ρωσία τη δυνατότητα να ανασυντάξει τις δυνάμεις της και να επιχειρήσει νέα επίθεση. Ζελένσκι: «Δεν έχω το δικαίωμα να αποφασίσω μόνος μου» Ο Ουκρανός πρόεδρος ανέφερε ότι το Κίεβο βρίσκεται σε διαβουλεύσεις με τους δυτικούς εταίρους για τη διαμόρφωση ενός συνολικού πακέτου ασφαλείας, το οποίο θα μπορούσε να αποτελέσει τη βάση μιας μελλοντικής συμφωνίας. Το πακέτο περιλαμβάνει συγκεκριμένες εγγυήσεις από το ΝΑΤΟ και την Ευρωπαϊκή Ένωση, τη διατήρηση ισχυρών ουκρανικών ενόπλων δυνάμεων, καθώς και μακροπρόθεσμη στρατιωτική και οικονομική υποστήριξη. Όπως εξήγησε, η Ουκρανία χρειάζεται επαρκή αριθμό στρατιωτών, σύγχρονα οπλικά συστήματα και σταθερή χρηματοδότηση για συγκεκριμένο χρονικό διάστημα, ώστε να μπορεί να αποτρέψει μια νέα ρωσική επίθεση. Στο ίδιο σχέδιο περιλαμβάνεται και η οικονομική ανάκαμψη της χώρας, με πρόγραμμα ανοικοδόμησης και σαφώς προσδιορισμένες πηγές χρηματοδότησης. Ο Ζελένσκι ξεκαθάρισε ότι, εφόσον οι ΗΠΑ και οι υπόλοιποι σύμμαχοι συμφωνήσουν σε ένα συγκεκριμένο πλαίσιο δεσμεύσεων, θα ζητήσει τη γνώμη των Ουκρανών για το ενδεχόμενο αποδοχής του. «Εάν η αμερικανική πλευρά μάς επιβεβαιώσει ακριβώς αυτά, μαζί με τους υπόλοιπους εταίρους μας στο ΝΑΤΟ, τότε θα ρωτήσω την ουκρανική κοινωνία τι πιστεύει: το αποδεχόμαστε ή όχι; Δεν έχω το δικαίωμα να πάρω μόνος μου αυτή την απόφαση», δήλωσε. Η αναφορά αυτή αφήνει ανοιχτό το ενδεχόμενο δημόσιας διαβούλευσης ή ακόμη και δημοψηφίσματος για μια πιθανή συμφωνία. Δεν σημαίνει, ωστόσο, ότι έχει ήδη αποφασιστεί συγκεκριμένη διαδικασία ή ότι υπάρχει ολοκληρωμένο σχέδιο προς έγκριση. Το μεγάλο εμπόδιο για την ένταξη της Ουκρανίας στο ΝΑΤΟ Η ένταξη της Ουκρανίας στη Βορειοατλαντική Συμμαχία παραμένει ένα από τα δυσκολότερα ζητήματα των διαπραγματεύσεων. Για το Κίεβο, η πλήρης συμμετοχή στο ΝΑΤΟ αποτελεί την ισχυρότερη δυνατή εγγύηση απέναντι σε μια νέα ρωσική εισβολή, καθώς το Άρθρο 5 της ιδρυτικής συνθήκης προβλέπει τη συλλογική άμυνα των κρατών-μελών. Η Μόσχα, από την πλευρά της, αντιτίθεται σταθερά στην ένταξη της Ουκρανίας στη Συμμαχία, την οποία θεωρεί απειλή για τη δική της ασφάλεια. Παράλληλα, η Ουάσιγκτον έχει εξετάσει εναλλακτικές μορφές προστασίας, οι οποίες θα μπορούσαν να προσομοιάζουν σε ορισμένες από τις εγγυήσεις του ΝΑΤΟ χωρίς να συνεπάγονται απαραίτητα πλήρη ένταξη. Ο Ζελένσκι ανέφερε ότι έχουν συζητηθεί μηχανισμοί που θα μπορούσαν να παραπέμπουν στα Άρθρα 4 και 5 της Συμμαχίας, ζητώντας, ωστόσο, να αποσαφηνιστεί ο τρόπος με τον οποίο θα εφαρμόζονταν στην πράξη. Ένα από τα ερωτήματα που έθεσε αφορά το ενδεχόμενο παρουσίας αμερικανικών στρατευμάτων στο ουκρανικό έδαφος, σε περίπτωση που ενεργοποιούνταν οι συγκεκριμένες εγγυήσεις. Σύμφωνα με τον ίδιο, η απάντηση της αμερικανικής πλευράς ήταν αρνητική. Έτσι, παραμένει ανοιχτό το βασικό ερώτημα για το ποια ακριβώς στρατιωτική υποστήριξη θα λάμβανε η Ουκρανία σε περίπτωση νέας επίθεσης και ποιες χώρες θα αναλάμβαναν δεσμευτικές υποχρεώσεις. Επιπλέον, η ένταξη μιας νέας χώρας στο ΝΑΤΟ απαιτεί ομόφωνη έγκριση από όλα τα κράτη-μέλη. Αυτό σημαίνει ότι ακόμη και αν η αμερικανική κυβέρνηση υποστήριζε μια τέτοια διευθέτηση, δεν θα μπορούσε να εγγυηθεί μόνη της την ένταξη της Ουκρανίας. Οι συνομιλίες στο Άμπου Ντάμπι και η ανταλλαγή αιχμαλώτων Οι δηλώσεις του Ζελένσκι έγιναν μετά τον νέο γύρο διαπραγματεύσεων ανάμεσα στις ΗΠΑ, την Ουκρανία και τη Ρωσία στο Άμπου Ντάμπι. Στις συνομιλίες συμμετείχαν οι Αμερικανοί απεσταλμένοι Στιβ Γουίτκοφ και Τζάρεντ Κούσνερ, οι οποίοι στη συνέχεια πραγματοποίησαν επαφές με τον Ρώσο πρόεδρο Βλαντίμιρ Πούτιν στη Μόσχα. Η αμερικανική πλευρά παρουσίασε τις συζητήσεις ως βήμα προς τη διπλωματική πρόοδο, ενώ και η ουκρανική κυβέρνηση αναγνώρισε ότι υπήρξαν ορισμένα θετικά αποτελέσματα. Το σημαντικότερο αφορά την προοπτική μιας μεγάλης ανταλλαγής αιχμαλώτων πολέμου. Σύμφωνα με τις πληροφορίες που έγιναν γνωστές, εξετάζεται ανταλλαγή περίπου 1.200 έως 1.300 ανθρώπων από κάθε πλευρά, χωρίς να έχουν ολοκληρωθεί όλες οι διαδικασίες για την υλοποίησή της. Στο τραπέζι βρέθηκαν επίσης ζητήματα αποκλιμάκωσης, η προστασία των ενεργειακών υποδομών, η κατάσταση στη Μαύρη Θάλασσα και το ενδεχόμενο συνάντησης των ηγετών των εμπλεκόμενων χωρών. Παρά τις επιμέρους κινήσεις, το εδαφικό παραμένει το βασικό εμπόδιο. Η Ρωσία επιμένει στις διεκδικήσεις της, ενώ η Ουκρανία απορρίπτει την απαίτηση να αποσύρει τις δυνάμεις της από περιοχές που εξακολουθούν να βρίσκονται υπό τον έλεγχό της. Η Ευρωπαϊκή Ένωση διεκδικεί θέση στις ειρηνευτικές συνομιλίες Μια ακόμη εξέλιξη αφορά την προοπτική συμμετοχής Ευρωπαίων εκπροσώπων στον επόμενο γύρο των ειρηνευτικών διαπραγματεύσεων. Μετά τις επαφές του με τον Βλαντίμιρ Πούτιν, ο Στιβ Γουίτκοφ ανέφερε ότι η ρωσική πλευρά συμφώνησε να συμμετάσχουν Ευρωπαίοι εκπρόσωποι στις επόμενες συνομιλίες. Ο Ζελένσκι χαρακτήρισε σημαντική αυτή την προοπτική, επισημαίνοντας ότι οι ευρωπαϊκές χώρες έχουν άμεσο συμφέρον από τη διαμόρφωση μιας σταθερής και βιώσιμης συμφωνίας ασφαλείας. Σύμφωνα με τον Ουκρανό πρόεδρο, η Ευρωπαϊκή Ένωση αναμένεται να αποφασίσει έως το τέλος Νοεμβρίου ποιοι θα την εκπροσωπήσουν στη διαδικασία. Ωστόσο, δεν έχουν ακόμη οριστικοποιηθεί όλες οι λεπτομέρειες της ευρωπαϊκής συμμετοχής, ενώ η Μόσχα εξακολουθεί να διατυπώνει επιφυλάξεις για τις θέσεις των ευρωπαϊκών κυβερνήσεων. Το ζήτημα αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα, καθώς η Ρωσία έχει επαναφέρει στις συνομιλίες την απαίτησή της για ευρύτερες αλλαγές στην αρχιτεκτονική ασφαλείας της Ευρώπης. Ο Ζελένσκι προειδοποίησε ότι οι σχετικές διαπραγματεύσεις δεν μπορούν να γίνουν χωρίς τη συμμετοχή των ευρωπαϊκών χωρών ή της ίδιας της Ουκρανίας. Οι αιχμές Ζελένσκι για τους περιορισμούς στο Starshield Την ίδια στιγμή, νέα αντιπαράθεση έχει προκύψει γύρω από τη λειτουργία του Starshield, του στρατιωτικού δορυφορικού συστήματος επικοινωνιών που έχει αναπτύξει η SpaceX του Ίλον Μασκ. Ο Ζελένσκι κατήγγειλε ότι έχουν επιβληθεί περιορισμοί στην ταχύτητα λειτουργίας του συστήματος κατά μήκος του μετώπου και σε περιοχές της Ουκρανίας που βρίσκονται υπό ρωσική κατοχή. Σύμφωνα με τον ίδιο, οι περιορισμοί δυσκολεύουν τη χρήση ουκρανικών μη επανδρωμένων αεροσκαφών, τα οποία επιχειρούν να αναχαιτίσουν ρωσικά drones και πυραυλικές επιθέσεις. Το πρόβλημα φέρεται να επηρεάζει ιδιαίτερα τη λειτουργία συστημάτων επικοινωνίας πάνω σε ταχέως κινούμενα ουκρανικά drones. Ο Ουκρανός πρόεδρος άφησε αιχμές ότι οι περιορισμοί ενδέχεται να συνδέονται με πολιτικές πιέσεις προς το Κίεβο, προκειμένου να αποδεχθεί δυσμενέστερους όρους στις ειρηνευτικές διαπραγματεύσεις. Η συγκεκριμένη σύνδεση αποτελεί εκτίμηση της ουκρανικής πλευράς και όχι επιβεβαιωμένη αιτία των προβλημάτων. Η SpaceX έχει αρνηθεί ότι προχώρησε σε αλλαγές της υπηρεσίας για πολιτικούς λόγους, αποδίδοντας τις δυσλειτουργίες σε τεχνικούς παράγοντες. Η αντιπαράθεση αναδεικνύει τη σημασία των δορυφορικών επικοινωνιών στις σύγχρονες στρατιωτικές επιχειρήσεις, αλλά και την εξάρτηση της Ουκρανίας από υποδομές που ελέγχονται από ιδιωτικούς παρόχους εκτός της χώρας. Το Ντονμπάς παραμένει το μεγαλύτερο εμπόδιο για μια συμφωνία Οι δηλώσεις του Ζελένσκι έρχονται σε μια περίοδο αυξημένης διπλωματικής κινητικότητας, καθώς η πλήρους κλίμακας ρωσική εισβολή στην Ουκρανία πλησιάζει τη συμπλήρωση πέντε ετών, τον Φεβρουάριο του 2027. Η κυβέρνηση του Ντόναλντ Τραμπ επιδιώκει να επιταχύνει τις διαπραγματεύσεις, ενώ το Κίεβο προσπαθεί να εξασφαλίσει ότι οποιαδήποτε συμφωνία θα περιλαμβάνει αξιόπιστους μηχανισμούς αποτροπής μιας νέας ρωσικής επίθεσης. Η πιθανότητα σύνδεσης της ένταξης στο ΝΑΤΟ με την αποχώρηση ουκρανικών δυνάμεων από το Ντονμπάς αποτελεί σημαντική νέα παράμετρο στις συνομιλίες, χωρίς όμως να έχει μετατραπεί σε συμφωνημένο σχέδιο. Για να προχωρήσει μια τέτοια διευθέτηση θα απαιτούνταν συγκεκριμένη πρόταση από την Ουάσιγκτον, συναίνεση όλων των κρατών-μελών του ΝΑΤΟ, αποδοχή από την ουκρανική κοινωνία και συμφωνία με τη Ρωσία για τους όρους τερματισμού του πολέμου. Η ουκρανική πλευρά εξακολουθεί να απορρίπτει την παραχώρηση εδαφών, ενώ η Μόσχα δεν έχει εγκαταλείψει τις εδαφικές διεκδικήσεις της ούτε την αντίθεσή της στην ένταξη του Κιέβου στη Βορειοατλαντική Συμμαχία.
